فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفکشور ایران در ناحیه‌ی خشک و نیمه ­خشک جهان است و یکی از مسائل اساسی در این منطقه کمبود آب است. برداشت بی‏ رویه از آب‏ های زیرزمینی بدون جایگزینی، در بسیاری از آبخوان‏ های کشور از جمله آبخوان دشت سملقان استان خراسان شمالی موجب کاهش سطح آب زیرزمینی شده است. این پژوهش با هدف تعیین راهبردهای مدیریتی مناسب برای بهره‌برداری بهینه از منابع آب در آبخیز دربند سملقان با رویکرد SWOT انجام شده است.مواد و روش ­هادر این پژوهش گام اول جمع ­آوری اطلاعات و آمار منطقه ­ی مطالعه‌شده بود و گام دوم جمع ­آوری کلیه­ ی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید منطقه، از دیدگاه 20 نفر از افراد خبره، استادان دانشگاه، کارشناسان و متخصصان منابع آب برای تصمیم‌گیری راهبردها بود. در مرحله ­ی بعد، از شرایط منطقه و هدف انجام این پژوهش گزارشی به آن ­ها داده شد و امتیازدهی عامل‌های داخل (قوت و ضعف) و عامل‌های خارجی (فرصت و تهدید) انجام شد. با بررسی تطبیقی عامل‌ها، با وضعیت فعلی و انتخاب گروه راهبردی برتر از میان راهبردهای SO، WO، ST و WT ماتریس SWOT تشکیل شد و مهم­ترین راهبردهای مدیریتی سازگار با منطقه ارائه شد.نتایج و بحثجمع نمره‌های به‏ دست آمده از ماتریس ارزیابی عامل‌های داخلی و داخلی در ماتریس SWOT به ‏ترتیب قوت­ ها 1/838، ضعف ­ها 2/276، فرصت ­ها 1/908 و تهدیدها 2/572 بود. نتایج نشان داد که ضعف ‏ها بر قوت ‏ها غلبه داشتند و هم­چنین تهدیدها در مقایسه با فرصت ‏ها پیش‏رو بودند. از دیدگاه افراد خبره شرکت‌کننده در جلسه‌ی طوفان فکری، راهبرد WT، بیش‏ترین استقرار را در میان دیگر راهبردها داشت و راهبردهای منطقه‌ی‌ مطالعه‌شده به راهبردهای تدافعی نزدیک بود. هدف این راهبرد به حداقل رساندن زیان‏ های ناشی از تهدیدها و نقاط ضعف است.نتیجه ­گیری و پیشنهادهاپس از تعیین سنجه‌های ضعف، قوت، فرصت و تهدید، در نهایت راهبرد تدافعی به­ عنوان راهبرد مدیریتی برتر در آبخیز دربند سملقان تعیین شد. با‏توجه‏ به نتایج و براساس فرصت‏ ها و قوت ‏های موجود و برای رسیدن به تعادل ‏بخشی آبخوان منطقه، می‌توان راهکارهایی را پیشنهاد داد که تا حد امکان تهدیدها و ضعف ‏ها را خنثی کند. با هدر رفتن زمان به‌عنوان اصلی ‏ترین عامل فرصت، شرایط در آینده‌ی نه ‏چندان دور از حالت کنونی هم بسیار بحرانی ‏تر خواهد شد. تغییر الگوی کشت و استفاده از گونه ­های کم ­آب­­ خواه متناسب با اقلیم منطقه، بهره گیری از فناوری­ های نوین برای بهبود الگوهای تخصیص و عرضه‌ی آب، توسعه و ارتقاء مهارت­ های لازم برای استفاده کارآمد از منابع آبی در میان بهره ­برداران از جمله مناسب ‏ترین راهکارهای کاهش مصرف و نزدیک شدن به هدف تعادل ‏بخشی سفره‌ی زیرزمینی دشت سملقان است.