فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمهگاز دی‌اکسیدکربن که از کاربرد سوخت‌های فسیلی صنایع در مراکز صنعتی و نزدیکی کلان شهرها تولید می‌شود، سهم زیادی در تغییر اقلیم و گرمایش جهانی دارد. نگهداشت کربن در گیاهان و خاک منطقه‌های حفاظت‌شده به‌ویژه پارک‌های ملی طبیعی، ساده‌ترین و اقتصادی‌ترین راه‌کار برای کاهش دی‌اکسیدکربن جو است. پارک ملی بمو با مساحت 46913 هکتار در نزدیکی مراکز صنعتی شیراز، زرقان، مرودشت و آب‌باریک؛ ظرفیت بزرگی را برای نگهداشت کربن فراهم کرده است. در این پژوهش تحلیل اقتصادی قابلیت نگهداشت کربن در خاک این پارک در سال 1401، انجام شد.مواد و روش‌ها براساس شرایط پوشش گیاهی و زمین‌ریخت‌شناسی، به‌ترتیب 20 و 5 جایگاه در داخل و خارج پارک برای نمونه‌گیری گزینش شد. نمونه‌های مرکب خاک از 25 نیم‌رمرخ‌ به ژرفای 30 و درازا و پهنای 20، سانتی‌متر، برداشت شد. درصد کربن آلی خاک در آزمایشگاه با روش والکلی-بلک تعیین شد. ارزیابی اقتصادی کربن نگهداشت‌شده با روش هزینه‌ی خسارت اجتناب‌شده در سه سطح کم و براساس ارزش تجارت در صندوق کربن، متوسط و براساس برآورد آینده‌ی تجارت کربن اتحادیه اروپا و زیاد براساس برآورد هیأت بین‌دولتی تغییر اقلیم انجام شد.نتایجبراساس نتایج اندازه‌های میانگین کربن نگهداشت‌شده در خاک زمین‌های داخل و خارج پارک به‌ترتیب 40/05 و 21/75 تن در هکتار بود. براساس آزمون t اندازه‌های میانگین کربن نگهداشت‌شده داخل و خارج پارک در سطح 1% تفاوت معنی‌دار داشت. میانگین ارزش اقتصادی خسارت اجتناب‌شده مربوط به نگهداشت کربن به ازای هر هکتار زمین در داخل پارک در سطح‌های کم، متوسط و زیاد، به‌ترتیب 123/12، 410/41 و 3283/26 میلیون ریال برآورد شد. اندازه‌های متناظر در خارج از پارک به‌ترتیب 66/86، 222/88 و 1783/04 میلیون ریال برآورد شد. میانگین ارزش اقتصادی کربن نگهداشت‌شده در خاک هر هکتار زمین داخل و خارج پارک براساس آزمون t در سطح یک درصد تفاوت معنی‌دار داشت.نتیجه‌گیری و پیشنهادهاشرایط مناسب پوشش گیاهی و خاک پارک ملی بمو سبب‌شده به‌دلیل خدمات زیست‌محیطی نگهداشت کربن در خاک و جذب گاز دی‌اکسیدکربن، این پارک ارزش اقتصادی زیادی داشته ‌باشد. بنابراین این امکان وجود دارد که ارزش اقتصادی چنین خدماتی در محاسبه‌های مالی لحاظ شود و همه یا بخشی از آن برای حفاظت و گسترش این پارک‌ها در نظر گرفته شود. نکته‌ی مهم درباره‌ی ارزش اقتصادی خدمات پارک‌ها و زیست‌بوم‌های جنگلی، امکان خرید و فروش کربن نگهداشت‌شده و یا گاز دی‌اکسیدکربن منتشر‌شده در جو می‌باشد. برای این منظور پیشنهاد می‌شود به چارچوب‌های قانونی و زیرساخت‌های لازم برای ایجاد بازار کاربردی نگهداشت کربن و انتشار گاز دی‌اکسیدکربن در سطح‌های ملی و منطقه‌ای توجه شود. افزون بر این، با توجه به قابلیت‌های طبیعی استان و معیارهای معاهده‌های بین‌المللی تغییر اقلیم، امکان استفاده از سرمایه‌ی خارجی برای کمک به ایجاد و گسترش پارک‌های ملی و زیست‌بوم‌های جنگلی به‌عنوان مخزن‌های گازهای گلخانه‌ای وجود دارد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود از این راه‌کار‌های قانونی برای جذب اعتبار از سازمان‌های بین‌المللی استفاده شود.