فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفامروزه نابودی منابع‌طبیعی یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین چالش‌های فرا راه برنامه‌های توسعه است. فرسایش خاک یکی از فرآیندهایی است که منابع خاک و آب کشور ما را به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم شدیداً تهدید می‌کند. فرسایش آبی با شکل‌های مختلفی روی زمین نمایان می‌شود که یکی از شکل‌های پیشرفته آن آبکندها است. فرسایش آبکندی از فرآیندهای مهم نابودی خاک است که در اقلیم‌های مختلف سبب ازبین‌رفتن قابل‌ملاحظه‌ی خاک و تولید رسوب فراوان می‌شود. هدف از این پژوهش بررسی ویژگی‌های ریخت‌شناسی آبکندهای استان خوزستان و نقش عامل‌های تأثیرگذار آن بر گسترش مناطق آبکندی است.مواد و روش‌هانخست، با جمع‌آوری داده‌های موجود و انطباق آن‌ها با داده‌های تصویرهای ماهواره‌ای و سایر داده‌ها، مناطق آبکندی استان رسم شد. بازدید اولیه‌ی میدانی برای صحت‌ و سقم این مناطق و تصحیح مرزهای آبکندی انجام شد. از کل مساحت استان خوزستان 6350179 هکتار در اقلیم خشک بیابانی و بیش از 33862 هکتار آن تحت تأثیر فرسایش آبکندی است. اقلیم گرم نیمه‌خشک نیز حدود 12/1% استان را فرا گرفته است و 16116 هکتار آن تحت تأثیر فرسایش آبکندی است. پس از تعیین مساحت آبکندها و تفکیک مساحت‌های بیشتر و کم‌تر از 500 هکتار، به‌دلیل اختلاف در شکل ظاهری، پستی‌بلندی و پوشش‌گیاهی، از اقلیم گرم و خشک بیابانی و گرم و نیمه‌خشک به‌ترتیب دو و یک منطقه معرف و از هر معرف دو تکرار انتخاب شد. نیم‌رخ‌های عرضی و طولی آبکندهای معرف و تکرار، رسم شد و پس از نمونه‌برداری خاک، کلیه ویژگی‌های شکل‌شناسی آبکندها اندازه‌گیری شد.نتایج و بحثبراساس نتایج، آبکندهای استان بیشتر در دشت‌های با شیب کم با خاک عمیق و بافت شنی لومی، سیلت و یا سیلت لومی با زمین‌های مرتعی و گاهی زراعی و سطح مقطع U شکل به وجود آمده است. آبکندهای درخزینه و روستای شریف، با اندازه‌های 1260 و 912 سانتی‌متر و آبکند درخزینه با اندازه‌ی 420 سانتی‌متر بیش‌ترین عرض بالا و پایین را داشتند و عمق در مقطع طولی 75% بود. هم‌چنین آبکندهای چغازنبیل، درخزینه و چغازنبیل با اندازه‌های 30 سانتی‌متر کم‌ترین عمق و عرض بالا و پایین را داشتند و عمق در مقطع طولی 75% بود. نیم‌رخ عمومی پنجه‌ای و از نظر عمقی در رده‌ی آبکندهای با عمق متوسط و رأس عمودی بودند.نتیجه ­گیری و پیشنهادهامی‌توان نتیجه گرفت ویژگی‌های ذاتی خاک، سازند و جنس زمین‌شناسی، اقلیم، شدت بارندگی به‌عنوان عامل‌های طبیعی و نابودی پوشش‌گیاهی، تغییر کاربری زمین‌ها و نبودن مدیریت صحیح، عملیات غیراصولی جاده و پل‌سازی، احداث و نصب تأسیسات نفتی و حتی تیرهای برق به‌عنوان عامل‌های انسانی در روند گسترش آبکندها نقش دارند؛ اما تنوع و تغییر تعداد و اندازه‌ی تأثیر عامل‌های مختلف از نقطه‌ای به نقطه دیگر و متفاوت‌بودن سهم مشارکت آن‌ها در شکل‌گیری و گسترش خندق‌ها در تبعیت از شرایط زمین‌محیطی است. این شرایط ایجاب می‌کند که پژوهش‌های بیشتری برای شناسایی هر چه بهتر عامل‌های مؤثر در رخداد فرسایش خندقی و اندازه‌ی مشارکت آن‌ها در شکل‌گیری و گسترش این پدیده در نقاط مختلف و با شرایط زمین‌محیطی متفاوت اجرا شود.