تأثیر رسانهها و عاملهای مؤثر بر مشارکت بهرهبرداران طرح های آبخیزداری در شهرستان های تکاب و شاهین دژ استان آذربایجانغربی
نویسندگان
1 دکتری، عضو هیأت علمی سازمان تحقیقات آموزش وترویج کشاورزی، تهران، ایران
2 دکتری، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات تهران، ایران
3 دکتری، دفتر ارتباطات علمی و همکاری های بین المللی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
doi
10.22092/wmrj.2023.342186.1323چکیده
مقدمه وهدفعامل اصلی نابودی، فرسایش و تغییر منابعطبیعی، آگاهی نداشتن بهره برداران از اهمیت این منابع است. بنابراین باید برنامه های توسعهی روستایی را برای حفظ و احیاء منابعطبیعی، از تولید محوری بهسوی مدیریت مشارکتی روستاییان سوق داد. برای اصلاح و تغییر رفتاری یکی از عاملهای اصلی، تغییر باور جامعهی روستایی است، زیرا بیشتر آحاد مردم بر این باورند که حفظ و مراقبت از منابعطبیعی کشور جزو وظایف و اختیارهای حاکمیتی است. در حالی که بررسیها نشان داده است که افزون بر این که برخی از مداخلههای حاکمیتی در این راستا کارآمد نبوده، بلکه پارهای از اقدامها در جهت نابودی این منابع بوده است. از آنجایی که توسعهی منابع انسانی از اصلهای اولیهی مدیریت مشارکتی بهشمار میرود، و مدیریت مشارکتی در جامعههای روستایی در سطح مطلوب و اثر گذار زمانی اجرا میشود که بتوان با توسعهی آموزش، شکاف بین نسل گذشته و جوان روستایی را در زمینهی داشتن آگاهی و رفتار مناسب با منابعطبیعی و نحوهی اجرای مدیریت مشارکتی از بین برد. اولین گام، توسعه و ارتقاء آگاهی و دانش منابع انسانی از روش آموزش با هدف تغییر در رفتار، بینش و مهارت های فردی است. از این رو با توجه به محدودیت های موجود در زیرساخت های روستایی و دسترسی اندک روستاها به امکانات آموزشی و ارتباطی روز، انتقال اطلاعات، دانش و مهارت به روستاییان با استفاده از رسانه ها بهویژه رسانه های آموزشی- ترویجی، یکی از مهمترین اقدامهای توسعه ای در این زمینه است.مواد و روشهادر این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی و اسنادی اندازهی مشارکت ساکنان آبخیزهای استان آذربایجانغربی (تکاب و شاهیندژ) در طرح های آبخیزداری بررسی شد و مهمترین عاملهای تأثیرگذار بر آن مشخص شد. نمونه ها با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی طبقه ای انتخاب شد و ابزار اصلی جمع آوری داده ها، پرسشنامه بود. روایی صوری پرسشنامه بهوسیلهی متخصصان ترویج و آموزش کشاورزی و کارشناسان آبخیزداری تأیید شد و پایایی آن با استفاده از آلفای کرون باخ ٨٢% برآورد شد.نتایج و بحثتجزیه و تحلیل وایازی (رگرسیون) چند متغیره با روش توأم نشان داد که درآمد، تحصیلات و اندازهی استفاده از رسانه ها، مهمترین عاملهای اثرگذار در مشارکت مردمی بود. همچنین تأثیر رسانه ها با اندازهی مشارکت فعال بهرهبرداران در طرح های آبخیزداری رابطهی مثبت و معنیداری داشت.نتیجهگیری وپیشنهادهابراساس نتایج این پژوهش، استفاده از جوانان تحصیلکرده روستایی برای تولید، نشر یا استفاده از رسانه ها می تواند کمک قابلتوجهی به افزایش مشارکت روستاییان در طرحهای آبخیزداری داشته باشد.
