تحلیل روانشناسانه کاراکترهای اصلی نمایشنامه‌ دنیای مطبوعاتی آقای اسراری از منظر مدل پنج عاملی شخصیت (FFM) رابرت مک‌کری و پل کاستا

نویسندگان

1 استاد ادبیات نمایشی، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران (استاد مشاور)

2 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادگروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (استاد راهنما- نویسنده مسئول)

doi
10.30465/copl.2025.50236.4208
چکیده

در این مقاله سعی بر آن است که به تحلیل و بررسی روانشناسانه‌ کاراکترهای اصلی نمایشنامه‌ دنیای مطبوعاتی آقای اسراری اثر بهرام بیضایی از منظر مدل پنج عاملی (FFM) شخصیت رابرت مک‌کری و پل کاستا بپردازد. مدیر و شیرزاد دو کاراکتر اصلی نمایشنامه هستند که داستان حول محور اعمال و گفتار آنها شکل می‌گیرد. رویکرد روانشناسی صفت معتقد است که با شناخت و بررسی صفات شخصیت افراد، می‌توان رفتار آنها را پیش‌بینی نمود. از نظریه پردازان مهم در روانشناسی صفت، رابرت مک‌کری و پل کاستا هستند. آنها پنج عامل اصلی روان‌رنجور‌خویی، برونگرایی، گشودگی یا تجربه پذیری، خوشایندی و وظیفه شناسی را برای صفت مشخص کردند. هدف این مقاله پاسخ به این پرسش‌ها است که چگونه می‌توان کاراکترهای مدیر و شیرزاد را با مدل پنج عاملی (FFM) شخصیت تحلیل نمود و همچنین چگونه خرده صفات پنج صفت اصلی در شکل‌گیری دو کاراکتر مذکور نمودار می‌گردد. این مقاله با توصیف پرسشنامه‌ شخصیت مک‌کری و کاستا و همچنین با بررسی و مطالعه‌ دیالوگ‌ها و کنش‌ها در متن نمایشنامه، به تحلیل کاراکترها می‌پردازد. روش جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای، مروری و خوانش متن نمایشنامه است. روش به‌کار‌ رفته در این پژوهش، روش توصیفی-تحلیلی است که کاراکترهای منتخب با توجه به هماهنگی و همپوشانی آن‌ها با نظریه‌ روانشناختی مذکور، واکاوی و تحلیل شده‌اند. نتایج حاصل نشان می‌دهد که کاراکتر مدیر در عامل N (نوروتیسم) روان‌رنجور نیست. در عامل E (برونگرایی)، برونگرا است. در عامل O (گشودگی) دگم و متعصب است. در عامل A (خوشایندی) سازگار نیست. در عامل C (وجدان کاری) وظیفه‌شناس است. کاراکتر شیرزاد در عامل N (نوروتیسم) روان‌رنجور است. در عامل E (برونگرایی)، درونگرا است. در عامل O (گشودگی) تجربه پذیر است. در عامل A (خوشایندی) سازگار است. در عامل C (وجدان کاری) وظیفه‌شناس است.