فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفامروزه در راستای مبارزه با مشکل فرسایش خاک، استفاده از روش‌های جدید به جای روش‌های سنتی برای شناخت صحیح‌تر و انجام برنامه‌ریزی‌های مناسب­تر ضروری است. ارزان­ترین و مناسب­ترین راه حفاظت خاک، استفاده از پوشش گیاهی است. ازاین‌رو با توجه به هزینه‌های بسیار و اثرهای زیان‌آور زیست­محیطی روش­های سازه‌ای (مکانیکی) در مقایسه با روش­های زیستی حفاظت خاک، این پژوهش با هدف بررسی کاشت دو رقم ماشک علوفه­ ای به‌عنوان راهکار زیستی، اقتصادی و دوستدار محیط‌زیست و تأثیر آنها بر کاهش رواناب، رسوب و بهبود خصوصیت‌های خاک انجام شد.مواد و روش‌هااین بررسی با استفاده از کرت‌های آزمایشی استاندارد با ابعاد 1/8×22 متر و شیب 9% انجام شد، به­ طوری‌که جمعاَ نه کرت آزمایشی شامل سه تیمار و سه تکرار در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی نصب و اجرا شد. سه تیمار بررسی‌شده در این آزمایش شامل ماشک مراغه، ماشک گلشن و گندم بومی منطقه (تیمار شاهد) بود که کاشت بذر رقم‌های ماشک بررسی‌شده هم­زمان با کشت گندم در پاییز برای مدت دو سال متوالی 1399 و 1400 انجام شد. سرانجام، میانگین داده­ های به­ دست آمده‌ی رواناب و رسوب و پایداری خاک­دانه­ ها مقایسه و تجزیه و تحلیل آماری شد.نتایج و بحثگیاهان علوفه ­ای بررسی‌شده به‌طور کلی بر کاهش رواناب و رسوب خروجی از کرت­های آزمایشی اثر قابل توجهی داشتند که این یافته نشان‌دهنده‌ی اهمیت و نقش مهم استفاده از این گیاهان در راستای اهداف حفاظت خاک و آب است. در منطقه‌ی بررسی‌شده به‌طور خاص ماشک علوفه ­ای مراغه در کاهش رواناب و رسوب عملکرد عالی داشت، ازاین‌رو در این منطقه کاشت این گیاه به‌منظور حفاظت خاک و آب در مقایسه با دیگر گیاهان بررسی‌شده، در اولویت است. در تیمارهای بررسی‌شده پایداری خاکدانه ­ها نیز برای دوره‌ی آزمایش تغییر معنی ­داری نشان نداد. بنابراین برای مدت دو سال، پایداری خاک­دانه­ ها تغییر نمی‌کند و برای مشاهده‌ی تغییر در این ویژگی خاک نیاز به مدت زمان بیشتری است.نتایج این پژوهش اثر قابل توجه کاربرد گیاهان علوفه ­ای، به ویژه ماشک­ های علوفه ­ای مراغه و گلشن را بر کاهش رواناب و رسوب در راستای اهداف حفاظت خاک و آب بیش از پیش آشکار ساخت. در راستای حفاظت خاک و آب و کمک به معیشت ساکنین هر منطقه استفاده از گیاهان علوفه ­ای دیم با خصوصیت‌های گیاهی مناسب (مانند ساختار ریشه‌ای و ساقه‌ی قوی و متراکم و نیز سطح پوشش مناسب) و سازگار با شرایط اقلیمی توصیه می‌شود. همچنین انجام آبیاری اولیه و آبیاری در مرحله‌های مهم رشد گیاه علوفه ­ای دیم استفاده‌شده در شرایط خشک‌سالی و کم بارش توصیه می ­شود. انجام پژوهش‌هایی با هدف بررسی تاًثیر شدت بارندگی، اندازه‌ی بارندگی، رطوبت خاک، بافت خاک و خصوصیت‌های شیمیایی خاک بر کارایی گیاهان علوفه ­ای دیم در حفاظت آب و خاک پیشهاد می‌شود. همچنین بررسی رابطه‌ی بین اقلیم‌های گوناگون، ریخت‌شناسی و آب­ شناسی سراب و کارایی گیاهان علوفه­ ای دیم در راستی‌آزمایی کیفی و کمی رواناب نیز پیشنهاد می ­شود.