فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدفتاب آوری و آسیب پذیری جامعه نقش مهمی ‎در رویارویی با خطرهای طبیعی ایفا می کند. به‌دلیل اتکای اقتصاد روستایی به فعالیت‌های کشاورزی، شعاع تأثیر پدیده‌ی‎ خشک‎سالی‎ در مناطق روستایی بیشتر است. هدف از انجام این پژوهش ارزیابی تاب آوری و آسیب ­پذیری خانوارهای روستایی شهرستان کوار واقع در استان فارس در برابر اثرهای خشک­سالی بود که با رویکرد بررسی سرمایه های اقتصادی، اجتماعی، محیط‎زیستی‎، انسانی، فیزیکی و سیاسی انجام شد.مواد و روش‌هابرای انجام این پژوهش، نمونه‌ها در 44 روستای شهرستان کوار که به ­طورمستقیم متأثر از خشک‌سالی بودند، جمع ­آوری شد. جامعه‌ی آماری 198 نفر از نخبگان محلی شامل دهیاران، اعضای شورای اسلامی شهر و روستا و معتمدین محلی بودند که با کاربرد روش کوکران 131 نفر به‌عنوان نمونه‌ی آماری انتخاب شدند. ابزار استفاده‌شده پرسش­نامه و مصاحبه بود. متغیرهای ­استفاده‌شده در این پژوهش 62 نمونه بود که در شش بعد اجتماعی، اقتصادی، محیط‎زیستی‎، فیزیکی، انسانی و سیاسی تقسیم­ بندی شدند. روایی صوری پرسش­نامه به­ وسیله‌ی گروه متخصصان منابع‌طبیعی و جامعه‌شناسی تأیید شد. پایایی سوال‌های پژوهش نیز با استفاده از رابطه‌ی ویژه‌ی کرونباخ آلفا به‌دست آمد. به‌منظور اولویت­ بندی سرمایه ­ها از نظر اهمیت در فرآیند تاب­ آوری و آسیب­ پذیری سکونت­گاه­های روستایی در برابر خشک­سالی، داده‌های به‌دست آمده از پرسش ­نامه ­ها با استفاده از روش AHP وزن‎ دهی و اولویت‎ گذاری شدند.نتایج و بحثبراساس نتایج پژوهش منطقه‌ی بررسی‌شده، بیشترین آسیب پذیری و تاب ­آوری به‌ترتیب سرمایه‌ی انسانی و سرمایه‌ی ‌محیط‌زیستی بود. هم­چنین کم­ترین آسیب‌پذیری و تاب­آوری به‌ترتیب سرمایه‌ی اقتصادی و سرمایه‌ی سیاسی بود. آسیب ‎پذیری همه‌ی سرمایه‌های بررسی‌شده بیش از میانه‌ی آماری نمونه بود که این یافته نشان داد جامعه‌ی هدف آسیب­ پذیری بیشتری داشت. ظرفیت تاب ‎آوری در سرمایه ­های اقتصادی، فیزیکی و سیاسی کم­تر از میانه‌ی آماری نمونه و برای سرمایه­ های اجتماعی، ­­محیط‌ زیستی و انسانی بیش از میانه‌ی آماری نمونه بود. میانگین کل سرمایه های منطقه نشان ‎داد که آسیب‎ پذیری این منطقه زیاد و تاب ‎آوری کم است.نتیجه­ گیری و پیشنهادهانتایج به‌دست آمده از اولویت ­بندی سرمایه ­ها از نظر اهمیت در فرآیند تاب ­آوری و آسیب­ پذیری با روش AHP نشان داد که سرمایه­ های انسانی، سیاسی، محیط‌زیستی، فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی در آسیب ­پذیری و سرمایه های محیط ­زیستی، اجتماعی، انسانی، فیزیکی، اقتصادی و سیاسی، به‌ترتیب بیش‌ترین تا کم­ترین اولویت را در تاب ­آوری منطقه در برابر بلای خشک­سالی داشتند. افزون براین نتایج نشان داد در هنگام رخداد خشک‎سالی‎، اندازه‌ی آمادگی جامعه در سطح پایینی بود. شاخص آسیب‎ پذیری برابر با 3/74 و شاخص تاب‎ آوری برابر 2/81 به‌دست آمد که نشان داد آسیب‎ پذیری این منطقه زیاد و تاب‎ آوری کم است. پیشنهاد می‌شود که رویکرد غالب از تمرکز ضعیف بر کاهش آسیب‎ پذیری در برابر بحران خشک‎سالی‎ به افزایش تاب ‎آوری در برابر این بحران تغییر یابد. همچنین برنامه‌ریزی‌ها در راستای تقویت ویژگی‌های تاب‎ آوری در جامعه‌های در معرض بحران خشک‎سالی‎ انجام شود.