نفوذ نظام سلطة مذکر در بنیان اندیشههای پروین اعتصامی از دیدگاه نظریة جامعهشناختی پییر بوردیو
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.30465/copl.2024.46984.4078چکیده
با ظهور انقلاب مشروطیت در ایران، زنان ایرانی به حقوق و جایگاه خود آگاهتر شدند و تمایل بیشتری به فعالیت در عرصههای اجتماعی پیدا کردند. در این میان، پروین اعتصامی با سرودن اشعاری انتقادی، فریادِ رسای زنانی شد که در طول تاریخ در زیر سلطة نظامِ مردسالار از بسیاری از حقوق محروم و منزوی شده بودند. پروین در اشعارس با زبانی منتقدانه بر بیعدالتیهای اجتماعی میتازد و از وضعیت بغرنج زنان در جامعه انتقاد میکند. بنا به نظر پییر بوردیو جامعهشناس فرانسوی(1930-2002م) در کتاب «سلطة مذکر»، زنان خود نیز در این سلطة بر خود مشارکت میکنند و با .سلطهگران همدست میشوند؛ زیرا عاملان اجتماعی در طی فرایندی تاریخی دیدگاهِ مذکر را در قالب باورهایی بدیهی (دوکسا) در مردان و زنان نهادینه میکنند و پذیرش چنین دیدگاهی را در ذهنیت جامعه طبیعی جلوه میدهند. هدف این مقاله تحلیل دیدگاه سلطة مذکر در جهان اندیشه و اشعار پروین اعتصامی بر اساس نظریة جامعهشناسی پییر بوردیو است. از اینرو، با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از مبانی جامعهشناختی بوردیو تأثیرات سلطة مذکر را در جهان اندیشه و اشعار پروین بررسی مینماید. بر اساس یافتههای این مقاله، پروین با آنکه در برخی ازاشعار خود از سلطة مذکر انتقاد میکند، اما بهطور کلی، موضعی دوگانه و پارادوکسیکال در این زمینه دارد. او با پیروی از اسلوب شاعران گذشته، با نهادِ ادبیاتِ مردانه همسو میشود. در اشعارش جزئیات روحی و عاطفی زنانه چندان برجسته نمیشود و ویژگیهای زبانیاش، از زبان مردانه تمایز نمییابد. بهنظر میرسد که سلطة مذکر در اعماق ناخودآگاه ذهن پروین ریشه دوانده است.
