بادگیرهایی که نیستند!
نویسندگان
1 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
doi
10.22034/ahdc.2026.23758.1884چکیده
این مقاله ضرورت مطالعه اسناد و شواهد تاریخی را در جهت شناخت بادگیرهایی که امروزه وجود خارجی ندارند، از طریق معرفی و تحلیل چهار نمونه موردی بادگیر از شهر تاریخی یزد خاطرنشان میسازد.هدف از مطالعه تاریخی بادگیرهای از میان رفته، ضرورتا بازسازی آنها نیست، بلکه فهم و کشف وجوه و ارزشهایی از معماری تاریخی یزد است که کمتر مورد مداقه قرار گرفته است. مصادیق مورد بررسی بر اساس تجربیات حرفهای و مطالعات نگارنده و همکاران در دهه گذشته بوده که با رجوع به منابع ششگانه مطالعات تاریخی تحلیل و تکمیل شدهاند. در چهار مصداق مطرح شده، وجوه مختلفی از اهمیت یک حوزه مغفول از پژوهش در زمینه بادگیرها ذکر شده است. مطالعه اسناد، عکسهای هوایی، عکسهای تاریخی و شواهد کالبدی در هریک از بناهای مورد مطالعه که همگی در عرصه و حریم ثبت جهانی شهر تاریخی یزد واقع هستند، وجهی از اهمیت و ضرورت موضوع را آشکار ساخت. در خانه تاریخی ناجی در بلوک دانشکده معماری، سیر تحول بادگیر از دستگاه نسری تا بادگیرهای قاجاری قابل رهگیری است. در اسناد مکتوب خانه تاریخی پنجدری در محله خواجه خضر، نام بادگیر نظر بر یکی از بادگیرهای محله یافت شد که نشان از هویت شهری و شناسنامه دار بودن بادگیر در یک محله میدهد. در نمونه خانه تاریخی مروج بر اساس شواهد و عکسهای تاریخی، تناسبات و شکل خاص بادگیر هشت وجهی نسبتا بلند تخریب شده قابل دستیابی است. و در نمونه آخر، بر اساس مطالعه تطبیقی چهار عکس از جهانگردان اروپایی در حدود سالهای 1900 میلادی با وضع موجود خانه تاریخی اربابی یا خانه باغ معین التجار، بلندترین بادگیر مرکز شهر مکشوف شد و تناسبات آن بصورت سه بعدی ترسیم و ارائه شد. بنابراین مطالعه اسناد، مدارک و شواهد تاریخی و تطبیق آنها با شرایط کالبدی در مورد بادگیرهایی که نیستند، میتواند به توسعه دانش معماری سنتی بینجامد.
