فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بادگیرها از مهم‌ترین سازه‌های شهرهای اقلیم گرم و خشک ایران هستند که مهم‌ترین کارکرد آنها تعدیل ناملایمات اقلیمی است. در میان شهرهای اقلیم گرم و خشک ایران، شهر یزد به بادگیرهایش شناخته می‌شود. تعدد بادگیرهای بلند و چهارطرفه در خط آسمان شهر یزد، از مهم‌ترین عناصر هویت‌بخش این شهر تاریخی است. شهر قم نیز همانند شهر یزد؛ یکی از شهرهای حاشیۀ کویرهای مرکزی ایران است که بادگیرهای بلند و چهارطرفه دارد. لیکن بادگیرهای شهر قم نسبت به بادگیرهای شهر یزد، مورد مطالعه و مداقه قرار نگرفته‌اند. از این رو در این پژوهش ابتدا با پیمایش میدانی بادگیرهای شهر قم شناسایی و پراکندگی آنها در بافت تاریخی این شهر ثبت شد. سپس ویژگی‌های ظاهری، کارکردی و نمادین و پراکندگی بادگیرهای قم استخراج شدند. ویژگی‌های بادگیرهای یزد نیز از منابع موجود گردآوری شد و در نهایت با یکدیگر مقایسه شدند. بررسی‌های این پژوهش نشان می‌دهد، علی‌رغم تشابه ویژگی‌های اقلیمی در دو شهر قم و یزد؛ همچنین تشابه برخی ویژگی‌های ظاهری، بادگیرهای این دو شهر، بادگیرهای شهر قم در مقایسه با بادگیرهای شهر یزد از نظر ویژگی‌های کارکردی و پراکندگی در سطح شهر متفاوت هستند. بادگیرهای قم عمدتاً در محلات اعیانی توسعه‌یافته در دوره قاجار متمرکز بوده و کارکرد اصلی آن‌ها تهویه و رطوبت‌زدایی از زیرزمین‌ها است. این امر نشان ‌می‌دهد که هر چند معماری گذشتۀ ایران، در ساخت بناها از اصول معینی پیروی می‌کند، لیکن نسبت به تغییر شاخصه‌های محیطی در کارکرد خود سازگاری یافته است.