فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عصارخانه‌ها، بناهای صنعتی بومی در اقلیم گرم و خشک، متناسب با شرایط محلی و نیازهای خوراکی، درمانی و صنعتی شکل گرفته‌اند. این بناها تا پیش از ظهور فناوری‌های نوین صنعتی، برای استخراج روغن از دانه‌های گیاهی با بهره‌گیری از ابزارهای مخصوص مورد استفاده قرار می‌گرفتند. فرآیند عصاری، ساختار کالبدی خاصی را طلب می‌کرد که در گذر زمان، تحت تأثیر عملکردهای گوناگون، ویژگی‌های طراحی مشخصی را در فضاها ایجاد کرد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و گونه‌شناسی این بناها، با روش توصیفی–تحلیلی و مطالعات میدانی بر روی ۱۶ عصارخانه در اصفهان، نجف‌آباد و کاشان، آن‌ها را با تمرکز بر عنصر سازمان‌دهنده (هشتی یا تیرخانه) بررسی کرده است. نتایج حاصل نشان می دهد که عصارخانه‌ها به دو گونه اصلی تقسیم می‌شوند:• گونه هشتی‌محور (۱۰ مورد): مرکزیت هشتی، سلسله‌مراتب چندمحوری، دو ورودی مجزا (انسان/چهارپا)، مناسب برای بناهای بزرگ‌تر در نزدیکی بازار و مسجد.• گونه تیرخانه‌محور (۶ مورد): مرکزیت تیرخانه، سلسله‌مراتب خطی، یک ورودی، مناسب برای بناهای کوچک‌تر در محله‌ها.علت انتخاب گونه مقیاس تولید، دسترسی شهری و نیاز به جداسازی جریان حرکتی انسان و چهارپا میباشد که نخستین گونه‌شناسی نظام‌مند عصارخانه‌های اصفهانی بر اساس «عنصر سازمان‌دهنده»، که الگوهای پنهان سلسله‌مراتب فضایی، انطباق اقلیمی و تعامل شهری را آشکار می‌سازد و چارچوبی برای مرمت و باززنده‌سازی ارائه می‌دهد.