سیر تحول معماری حیاط در خانههای تاریخی میبد (دورههای آلمظفر، صفویه و قاجاریه)
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران
2 استادیار گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و هنر، یزد، ایران
doi
10.22034/ahdc.2026.22692.1848چکیده
این مقاله به بررسی سیر تحول معماری «حیاط» در خانههای تاریخی شهرستان میبد در سه دورۀ آلمظفر، صفویه و قاجاریه میپردازد. حیاط به عنوان یکی از اجزای اصلی و کلیدی خانهها در معماری این دورهها و بلکه بخش عمدهای از ادوار معماری ایرانی، نقش مهمی را در شکلگیری فضاهای زندگی و تعاملات اجتماعی ایفا کرده است. با توجه به اقلیم گرم و خشک دشت یزد-اردکان، طراحی حیاطها به گونهای است که ضمن تأمین آسایش ساکنان، امکان تهویۀ طبیعی و نورگیری مناسب را فراهم میآورد. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مقایسۀ تطبیقی بر مبنای دادههای حاصل از مطالعات کتابخانهای و مشاهدات میدانی، به بررسی ۴۸ خانه تاریخی از سه دورۀ مذکور پرداخته و ۱5 نمونۀ منتخب را به تفصیل تحلیل کرده است. نتایج این تحقیق نشاندهنده آن میباشد که حیاطها در این ادوار نه تنها به عنوان فضایی برای زندگی روزمره بلکه به عنوان نقطۀ کانونی تعاملات اجتماعی؛ با عملکردهای متنوع همچون؛ فضایی برای نورگیری و تهویه مناسب، باغ ها و باغچههای دلگشا با تناسبات ماهرانه با عناصری چون جوی و حوض آب، سایهبانها و محلهایی برای گذراندن اوقات فراغت پدیدار گشته اند و فضایی دلپذیر، باسرشار از لحظات دلانگیزی را برای ساکنان به ارمغان آورده اند و با انعطافپذیری بالای خود توانستهاند نیازهای مختلف انسانی را پاسخگو باشند و همچنان جایگاه خود را در معماری ایرانی حفظ کنند. این پژوهش در نهایت، برآیند کلی وضعیت حیاط در خانههای میبد را به لحاظ؛ هندسه، موقعیت استقرار، جهتگیری، میزان حضور عناصر طبیعت و نسبت کلی پر و خالی خانهها در سه دورۀ مورد مطالعه و ارائه نموده و به مقایسۀ تطبیقی آنها پرداخته است.
