تفکیک سهم نسبی پوشش های گوناگون زمین در تولید رسوب بستر در رودخانه ی واز با ویژگی‌های زمین‌شیمیایی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

2 دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 دانشیار گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

4 استاد گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

doi
10.22092/wmrj.2022.358248.1463
چکیده

شناسایی منبع­ های رسوب و آلاینده ­های متصل به آن و تفکیک سهم کاربری‌ها/پوشش‌های زمین در تولید رسوب ابزاری ارزشمند در اولویت‌بندی مکانی کنش‌های حفاطت خاک در حوزه‌های آبخیز است. این پژوهش با هدف منشأیابی رسوب بستر با روش زمین‌شیمیایی در آبخیز واز در استان مازندران انجام شد. سی نمونه‌ی خاک از پوشش­ های گوناگون زمین که سرچشمه‌ی رسوب بود، و یک نمونه‌ی رسوب بستر از خروجی حوزه برداشته، و 59 عنصر آن با روش ICP-OES اندازه گرفته‌شد. با ترکیب‌کردن آزمون‌های دامنه، کروسکال‌والیس، و تحلیل تابع تفکیک در بسته‌ی FingerPro در نرم‌افزار R، 15 عنصر K،Li ،P ،V ،Cr ،Fe ،Cu ،Ga ،Ge ،Rb ،Sb ،Ba ،Nd ،Ta  و W برای ردیابی بهینه انتخاب شد. نتیجه با شاخص نکویی برازش 78/31 نشان داد که سهم زمین‌های کشاورزی، مرتع، جنگل و کناره های آب‌راه در تولید رسوب بستر به‌ترتیب %2/77، %3/61، %12/14 و %73/84 بود. نتیجه‌ی محاسبه‌ی سهم نسبی هر منبع در تولید رسوب نشان داد که کناره های آب‌راه و مرتع با سهم نسبی 0/43 و 0/0008 % به ازای هر هکتار به‌ترتیب بیش‌ترین و کم‌ترین است.