بررسی عوامل مؤثر بر تحول منظرِ بام در ابیانه
نویسندگان
1 استادیار، گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حفاظت و مرمت میراث معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران
3 استاد، گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران
doi
10.22034/ahdc.2025.22470.1845چکیده
اَبیانه، روستایی در شهرستان نطنز است که در دامنه کوه کرکس به صورت پلکانی شکل گرفته و عنصر بام در آن به دلیل نقش مهمی که در ایجاد منظر ایفاء میکند دارای اهمیت فراوانی است. مقصود از منظرِبام، ویژگیهای کالبدی و کارکردی آن است که در تعامل با کیفیات زیستی و الگوهای رویدادی مردم در طول زمان به وجود آمده است. دو عامل اصلی حضور مردم و مشارکت آنها در قوامِ منظر مؤثر بوده اما از دهههای گذشته این حضور کمرنگ شده و با ورود مصالح جدید در روستا و کاربست آن، بخشی از منظر کالبدی و کارکردی بام در معرض زوال قرار گرفته است. هدف پژوهش فهم منظرِ بام در ابیانه است و جهت نیل به آن دو پرسش درباره ویژگیهای منظرِبام در ابیانه و عوامل مؤثر بر تحول آن مطرح شده است. در پاسخ به پرسشهای مقاله و با استفاده از روش تفسیری و رهیافت تفسیری- تاریخی، ویژگیهای کارکردی و کالبدی منظرِبام در این روستا بررسی شده است. نتایج این مقاله نشان میدهد که سیر تحول منظرِ بام در ابیانه در چهار دوره قاجار، پهلوی اول و دوم، دهه 50 تا 80 شمسی و هم اکنون قابل بررسی است و مجموعه عوامل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، انسانی و اقلیمی در آن نقش داشتهاند. در حفاظت از این منظر، اقداماتی چون آگاهیرسانی و ظرفیتسازی میتواند در کنار استفاده از فنآوری نوین در ترکیب با دانشهای بومیِ ساختِ و مرمت بام مفید باشد. در این میان بهرهگیری از تجارب روستاهایی مانند ماسوله و ارائه مشوق های مالی برای تغییر وضعیت بام از طرف نهادهای دولتی و غیردولتی لازم به نظر میرسد.
