فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از دشواری‌‌های آبخیز تحلیل رابطه‌های آماری و کمی عامل‌ها و ویژگی‌های تاثیرگزار بر تولید رسوب و هدررفت خاک است. هدف این تحقیق مدل‎سازی رابطه‌ی میان اندازه‌ی تولید بار معلق با عامل‌های مدل تجربی MPSIAC و اندازه‌ی بار معلق مشاهده‎شده با ویژگی‎های شکل‌زمین و ارتباط آن‌ها با تولید بار معلق در آبخیز است. حوزه‌ی رستم‎آباد استان ایلام با چهار زیرحوزه‌ی مشخص و مجهز به ایستگاه آب‌سنجی از حوزه‎های جنوبی استان ایلام به روش تصادفی ساده انتخاب شد. برای برآوردکردن اندازه‌ی تولید رسوب مدل تجربی به‌کار برده‌شد. آمار آب‌دهی و بار معلق چهار ایستگاه آب‌سنجی و 12 ایستگاه هواشناسی 30 سال از 1370 تا 1399 تهیه شد. اطلاعات گیتاشناسی زیرحوزه‌ها از نقشه‌های پستی‌بلندی محاسبه و ویژگی‌های شکل‌زمین زیرحوزه‌ها از مدل رقومی بلندی استخراج شد. با تحلیل عاملی و تحلیل خوشه‌یی، عامل‌ها و متغیرهای تاثیرگزار مشخص شد، و زیرحوزه‌ها رده‌بندی و به منطقه‌های همگن تقسیم کرده‌شد. برای بررسی همبستگی میان متغیرهای مستقل و وابسته، بهنجاربودن داده‌ها با آزمون‎های شاپیرو-ویلک و کولموگروف-اسمیرنوف در نرم‎‌افزار اس‌پی‌اس‌اس انجام شد. برای تحلیل ارتباط میان عامل‌های مدل تجربی و متغیرهای شکل‎زمین با بار معلق هر زیرحوزه روش وایازی چندگانه به‌کار برده‌شد. نتیجه‌ نشان داد که اندازه‌ی بار معلق تولیدشده با عامل زمین‎شناسی، کاربری زمین، وضعیت فعلی فرسایش در سطح آبخیز، فرسایش رودخانه‎یی و پستی‌بلندی حوزه همبستگی مثبت داشت و در تراز 0/001 معنی‌دار بود. اندازه‌ی بار معلق مشاهده‌‌شده با شاخص شیب، ضریب گردی، بارندگی، ناهمواری و مساحت حوزه همبستگی مثبت داشت و در تراز 0/001 معنی‌دار بود. برای تأثیرگزاری عامل‌ها و متغیرها بر اندازه‌ی بار معلق زیرحوزه‌ها روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی و تحلیل خوشه‌یی به‌کار برده‌شد. کاربری حوزه 25/24% از پراش همه‌ی متغیرهای پژوهش را تبیین کرد. سه عامل کاربری حوزه، وضعیت فعلی فرسایش در سطح حوزه، و زمین‌شناسی، و دو سنجه‌ی ضریب گردی و شیب توانست 86% از پراش همه‌یی متغیرهای پژوهش را تبیین کند.