فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از مجتمع زیستی تا قلعه ی متروک؛ تبیین هویت زیستی-تاریخی قلعه امیرآباد ورامین در نسبت با الگوی مزارع مسکونچکیدهاین پژوهش با هدف بازخوانی، بررسی و تحلیل قلعه امیرآباد ورامین ـ متعلق به دوره قاجار ـ در نسبت با الگوهای سکونتی مزرعه مسکون و سکونتگاه‌های تاریخی انجام شده‌است. مزرعه مسکون به‌عنوان گونه‌ای کمتر شناخته‌شده از سکونتگاه‌های تاریخی، مجموعه‌ای پویا با ساختاری متشکل از عناصر مسکونی، تولیدی، مذهبی و خدماتی، مبتنی بر کشاورزی و در پیوند تنگاتنگ با زمین تعریف می‌شود. مسئله اصلی تحقیق، ناشناختگی این الگو و تهدید نابودی و افول تدریجی کارکرد تاریخی قلعه امیرآباد به‌عنوان یک مجتمع زیستی است؛ بنایی که در گذشته ساختاری منسجم و فعال داشته، اما امروزه به‌عنوان یک "قلعه متروکه" و صرفاً یک یادمان معماری تلقی می‌شود. این کاهش هویتی و عملکردی، پیامد عدم شناخت و بی‌توجهی به ظرفیت‌های زیستی این گونه‌ی سکونتی است. بنایی که نه‌تنها واجد ارزش تاریخی، بلکه دارای ساختاری منسجم و هویتی مستقل به‌عنوان یک مجتمع زیستی کشاورزی است. در این راستا، با بهره‌گیری از رویکرد تفسیری-تاریخی و روش‌های ترکیبی شامل مطالعات میدانی، بررسی اسناد تاریخی، تحلیل تصاویر هوایی و تحلیل کالبدی و کارکردی، تطابق ویژگی‌های قلعه با معیارهای مزرعه مسکون و روستا مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها حاکی از هم‌پوشانی‌های چشمگیر فضایی، عملکردی و معماری قلعه با ساختارهای مزارع مسکون و سکونتگاه‌های روستایی است، به‌گونه‌ای که می‌توان آن را نمونه‌ای ترکیبی و واجد هویت زیستی-معماری منحصربه‌فرد دانست. حفاظت و بهره‌برداری پایدار از این اثر تاریخی، نقشی کلیدی در حفظ میراث فرهنگی منطقه و تقویت شناخت نسبت به الگوهای زیستی معماری ایرانی ایفا می‌کند.واژگان کلیدیمزرعه مسکون تاریخی، قلعه امیرآباد، ورامین، مقایسه تطبیقی