ارتقای عملکرد لرزهای ابنیة خشتی تاریخی (نمونه موردی: برج کبوتر استوانهای امینی در روستای وِلاشان اصفهان)
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، گروه مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران
2 دانشیار، گروه مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران
3 دکتری مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، گروه مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران
doi
10.22034/ahdc.2025.22404.1842چکیده
در طول سالیان متمادی، ساختارهای خشتی بهعنوان الگویی رایج در تاریخ معماری ایران موردتوجه بودهاند. تا جایی که امروزه بخش قابلتوجهی از این بناها بهعنوان گونهای حائز اهمیت از میراث معماری ایران شایسته حفاظت تلقی میگردند. یکی از چالشهای جدی اینگونه ساختمانها حفاظت از آنها در برابر مخاطرات طبیعی بهویژه دررابطهبا زمینلرزه است. تاکنون بیشتر به ارتقای عملکرد لرزهای بناهای خشتی مسکون انسانی در قیاس با دیگر انواع اینگونه بناها پرداخته شده است. هدف این پژوهش بررسی استحکامبخشی لرزهای کبوترخانهها بهعنوان میراث خشتی در حوزة میراث کشاورزی با تمرکز بر کبوترخانه امینی ولاشان است. مرور ادبیات موجود حاکی از فقدان پژوهش کافی در زمینه بررسی آسیبپذیری لرزهای کبوترخانههاست. پژوهش از حیث هدف از گونة پژوهشهای کاربردی محسوب میشود. دادههای موردنیاز تحقیق از طریق مطالعات کتابخانهای و میدانی بهدستآمده و راهبرد مورد اتکای آن از نوع استقرایی است. همچنین تجزیهوتحلیل اطلاعات باتکیهبر مدلسازی رایانهای و با روش توصیفی - تحلیلی صورت پذیرفته است. پس از مطالعه مستندات موجود درباره تاریخ و معماری برجهای کبوتر و تکنیکها و مصالح بومی بهکاررفته در ساخت، آسیبشناسی انجام شده است. نتایج بیانگر عملکرد ضعیف سازه موجود در زلزلههای آینده و ایجاد خسارات مشابه در صورت مرمت نمودن بدون مقاومسازی است. نتایج تحلیل لرزهای تحت تأثیر چهار رکورد زلزله در برج کبوتر امینی نشان داد، مدل تقویتنشده در برابر زلزله پایدار نمیماند و پس از آن باتوجهبه ضعفهای موجود در سازه دچار گسیختگی کامل میشود؛ در نمونه تقویتشده با قراردادن یک عنصر افقی تقویتکننده چوبی و با کمترین مداخله ممکن، میزان تنش و جابهجایی در سازه به صورت نسبی کاهش یافت، لازم به ذکر است تنها با اعمال یک کلاف افقی چوبی سازه نسبت به مدل بدون تقویتنشده در برابر رکوردهای زلزله پایدار نماند و نیاز است تعداد بیشتری عناصر چوبی بهصورت افقی و قائم به سازه اعمال شود تا در برابر زلزلههای آتی پایدار بماند.