تأثیر برونمتن بر تصاویر شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» از احمد شاملو بر اساس نظریۀ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
doi
10.30465/copl.2022.40941.3745چکیده
چکیده:نورمن فرکلاف گفتمان را در 3 سطح «توصیف، تفسیر و تبیین» مطالعه میکند. در این مقاله تأثیر برونمتن بر تصاویر شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» از احمد شاملو بر اساس نظریّۀ فرکلاف بررسی شده است.شکلیابی تصاویر بر محوریّت تشبیه و سپس پارادوکس، استعاره، اغراق، تلمیح و کنایه استوار است. تصاویر شعر با زمینۀ تجربی تناسب دارند و تصویر مرکزی شعر یعنی انسان مبارز را تقویت میکنند. بافت موقعیتی تصاویر شامل برخی حوادث سیاسی – اجتماعی نزدیک یا همزمان با سرایش شعر است. تلمیحها کارکرد بینامتنی دارند و نظریّۀ شاعر را اثبات و تقویت میکنند. در فرایند جابجایی ایدئولوژیک، شاملو از گفتمان رسمی و مسلّط مشروعیتزدایی میکند و در مقام یک روشنفکر، که از عاملیّت گفتمانی برخوردار است، ایدئولوژی جایگزین خود را در قالب تفکّر چپ و در مخالفت با حکومت ارائه میکند. در این شعر، پرکتیس گفتمانی از همزیستی و هماهنگی تصاویر منفرد (رخداد گفتمانی) با یکدیگر و با بافت موقعیتی شعر حاصل شده و با پرکتیس اجتماعی شعر (اوضاع سیاسی-اجتماعی) در ارتباط است.
