عامل وزنی مناسب برای محاسبهی شاخص پیوستگی رسوب در شرایط خاک شخم خورده
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشگاه تهران، کرج، ایران
2 دانشجوی دکترای مدیریت منابع خاک، گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده ی کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
3 استاد پژوهشکده ی حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. تهران، ایران
4 استادیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده ی کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
doi
10.22092/wmrj.2022.357484.1454چکیده
عامل وزنی شاخص پیوستگی رسوب جزء چالشبرانگیز آن است و باید برای شرایط گوناگون بهدرستی تبیین شود. این پژوهش با هدف توسعه ی عامل وزنی مناسب برای محاسبه ی شاخص پیوستگی در خاک شخم خوردهی آیش با شبیه سازی و کاربرد نهر پایهدار آزمایشگاهی 5/8 مترمربع با شیب 12% روی سه نمونهی خاک دیمزار منطقههای کوهین، سرارود و گچساران انجام شد. دو بارش (R1 و R2) با فاصلهی چهار ساعت با شدت 111 میلیمتر بر ساعت در هر خاک شبیه سازی، و هدررفت خاک آنها تعیین شد. پس از هر بارش مدل رقومی ارتفاع با اندازه ی نقطهی (پیکسل) دو میلیمتر با عکسبرداری تهیه، و از آن شاخص پیوستگی با عامل وزنی ضریب زبری (RI) محاسبه شد. هدررفتِ خاکِ دو بارش به ترتیب در خاک گچساران 4796 و 3909 گرم، در کوهین، 3465 و 2464 گرم، و در سرارود 2679 و 2105 گرم بهدست آمد. نتیجه نشان داد که با افزایش هدررفت خاک، میانگین IC برپایهی RI کاهش می یابد، که نشان دهنده ی نامناسب بودن RI به تنهایی در جایگاه عامل وزنی است. برای توسعهدادن عامل وزنی جدید، ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک ها در ترکیب با RI بهکار بردهشد. بهترین رابطه با هدررفت خاک با ضریب همبستگی 0/92 (P<0.01) در شاخص پیوستگی برپایهی ترکیب سه ویژگی میانگین وزنی قطر خاکدانه، مقاومت فروروی، و RI دیده شد. نقشه های شاخص پیوستگی برپایهی عامل وزنی جدید نشان داد که این شاخص در R2 نسبت به R1 افزایش یافت. بررسی کارآیی عامل وزنی توسعه یافته در پژوهش پیوستگی رسوب دامنه های شخم خورده در شناخت محلهای بحرانی در دامنه توصیه می شود.