جهانوطنگرایی در سه کتاب تصویری کودک: با رویکرد ساختگرایی تکوینی
نویسندگان
1 1. کارشناسی ارشد ادبیات کودک و نوجوان، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22059/jsal.2023.92668چکیده
در کنار گونههای علمیـ تخیلی، زیستمحیطی، فبک و امثالهم گونۀ نوظهور «داستانهای صلح و دوستی» نیز جای خود را در ادبیات داستانی کودک باز کرده است. صلح به دو صورت تعریف میشود: یکی بهصورت سلبی، در تقابل با جنگ و دیگری بهصورت ایجابی، بر اساس جهانوطنگرایی. «جهانوطنگرایی» همزیستی در جامعهای واحد در عین احترام به تفاوتهای همدیگر است. این پژوهش سه کتاب تصویری کودک به نامهای مربعِ کوچولو و بیاهمیت اثر روئی لیر، اجازه هست؟ اثر جان کِلی، خانۀ دیوانه اثر محمدرضا شمس را مورد بررسی قرار میدهد. دلیل انتخاب سه کتاب با موضوع مشترک «صلح جهانوطنگرا» از سه نویسندۀ اهل ماداگاسکار (جامعهای با پیشینۀ استعمارزدگی)، بریتانیا (جامعهای با پیشینۀ استعمارگری) و ایران (جامعهای با پیشینۀ دفاع مقدس) این بوده است که با بررسی آنها تأثیر تفاوت ساختارهای فرهنگی جوامع بر تفاوت بازنماییهای یک درونمایۀ مشترک آشکار شود. رویکرد ساختگرایی تکوینی گلدمن، از تحلیل اثر ادبی به تحلیل شرایط اجتماعیِ پیدایش اثر میرسد. ازهمینرو، ماهیتا روشی میانرشتهای و زیرشاخۀ جامعهشناسی ادبیات است. پژوهش حاضر با اتخاذ این رویکرد، و با استفاده از روش تحلیلیـ تطبیقی، در پی پاسخگویی به چگونگی رابطۀ ساختار تاریخیـ اجتماعی ملیّت نویسندگان با ساختار زیباییشناختی داستانهای آنهاست. نتیجۀ پژوهش نشان میدهد که در گفتمان استعمارزدگی جهتگیریِ منفعلانه به جهانی شدن، در گفتمان استعمارگری جهتگیری فعالانه به جهانی ساختن و در تباین با این دو، در گفتمان ایرانی گرایش به ملیگرایی دیده میشود.
