بررسی ویژگیهای برج پناهگاههای تاریخی در اقلیم گرم و خشک ایران
نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران
2 دانشجوی دانشکده معماری وشهرسازی دانشگاه تهران
3 استاد تمام دانشگاه علم و صنعت ایران
doi
10.22034/ahdc.2024.21692.1806چکیده
برجپناهگاهها گونهای از عناصر کالبدی هستند که توسط کشاورزان و افراد محلی در کنار زمینهای کشاورزی، مزارع و در مسیر راهها ساخته شدهاند. اهالی روستاها و شهرها برای حفاظت از محصولات باغی، پایش راهها، استراحت، دیدبانی و اقامت کوتاه مدت از آنها استفاده میکردند. مطالعات میدانی نشان میدهدکه این گونهها در محدوده شهرهای یزد و کاشان در اقلیم گرم و خشک ایران وجود دارند و تا قرن14 شمسی مورد استفاده قرار گرفتند و سپس بلا استفاده مانده و رها شدهاند. مسئله تحقیق روند رو به رشد ویرانی و تغییر ماهیت برجها در اثر فشار توسعه و تغییر سبک زندگی و نیاز به پژوهش در این باره است. این مقاله سعی کرده است تا با انتخاب 10 نمونه از برج پناهگاهها در امتداد شهرهای کاشان و یزد در اقلیم گرم و خشک ایران و مقایسه با یکدیگر به شناخت عمیقتری نسبت به آنهادست یابد. به این منظور از رهیافت تفسیرگرایی و روش تفسیری تاریخی استفاده گردید و با شناخت ویژگیهای کالبدی و کارکردی آنها به گونهبندی برجها پرداخته شد.بررسیها نشان میدهد که برج پناهگاهها دارای دو ویژگی کالبدی و کارکردی هستند و بر اساس 4 معیار؛ موقعیت، مالکیت، کارکرد، ساختار و هندسه گونهبندی میشوند. نتیجه این پژوهش در شناسایی دقیقتر برجهای بیشتری در نقاط دیگر کمک خواهد کرد. با توجه به تأثیر برج پناهگاههای تاریخی در تأمین امنیت مجموعههای کشتخوانی و زیستی درگذشته میتوان آنها را به همین نام و ویژگی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رساند و چون در ارتباط با سایر ساختارهای مرتبط با میراث کشاورزی قرار دارند از منظر (GIAHS) و قرارگیری در فهرست (میراث کشاورزی با اهمیت جهانی) نیز قابل تحلیل و بررسی هستند.
