ارزیابی اقتصادی و اثربخشی اجرای کنش‌های آبخیزداری به روش کمی و کیفی در شهرستان منوجان

نویسندگان

1 استاد، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده‌ی منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه تخصصی جنگل، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

3 گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده‌ی منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

doi
10.22092/wmrj.2022.354192.1402
چکیده

مهم‌ترین هدف طرح‌های آبخیزداری حفاظت از آب و خاک، کاهش سیلاب، و افزایش پوشش گیاهی است. برای توجیه اقتصادی کنش‌های آبخیزداری ارزیابی کارکرد آن‌ها مانند دیگر طرح‌های عمرانی لازم و ضروری است. در این تحقیق برای ارزیابی کردن اثربخشی کنش‌های آبخیزداری در شهرستان منوجان دو روش کمی و کیفی به‌کار ‌گرفته‌شد. روش‌های کمی منحنی جرم مضاعف، منحنی تداوم جریان، و سازگان رژیم آبی (هیدرولیکی)، و روش‌های کیفی مصاحبه‌ی حضوری و تکمیل پرسش‌نامه بود. ارزیابی اقتصادی این طرح‌ها با دو معیار ارزش خالص کنونی و نسبت سود به هزینه انجام شد. داده‌های بارندگی و روان‌آب در سال‌های قبل و بعد از اجرای طرح‌ها، و داده‌های پرسشنامه‌ها جمع‌آوری، و در نرم‌افزارهای Excel و SPSS تحلیل کرده‌شد. منحنی جرم مضاعف بیان‌گر تأثیر مثبت کنش‌های آبخیزداری بر کاهش حجم روان‌آب بود، و منحنی تداوم جریان نشان‌دهنده‌ی آرام‌شدن جریان و تأثیر این کنش‌ها در کاستن از آب‌دهی‌های اوج است. نتیجه‌ی کیفی نیز بیان‌گر این بود که 80/58 % از مردم منطقه معتقد اند که اثر کنش‌های آبخیزداری مثبت است، و 19/42 % آن ‌را بی‌اثر مثبت می‌دانند. اندازه‌ی معیارهای NPW و B/C به‌‌ترتیب 865450 و 5/120 به‌دست آمد، و بیان‌گر این است که طرح‌های انجام‌شده در شهرستان منوجان توجیه اقتصادی دارد، و تأثیر اقتصادی آن مثبت است.