ارزیابی وضعیت امنیت آب در بزرگ‌آبخیز فلات مرکزی ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

2 استاد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس

doi
10.22092/wmrj.2021.354544.1412
چکیده

از آن‌جا که ایران در کمربند خشک جهان است و تاکنون ارزیابی جامع و دقیقی از وضعیت امنیت آب در کشور نشده است، بررسی تغییرپذیری آن که یکی از متغیرهای مهم اثرگزار بر امنیت ملی است برای تدوین الگوهای مناسب مدیریتی مهم و اجتناب‌ناپذیر است. این پژوهش در بزرگ‌آبخیز فلات مرکزی که وسعت و جمعیت آن زیاد است اجرا شد. هشت زیرشاخص مهم سرانه‌ی اندوخته‌های آب تجدیدپذیر، شدت بهره‌گیری از اندوخته‌های آب، بهره‌وری آب، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آب، کیفیت آب، دست‌رسی به آب آشامیدنی، و مدیریت آلودگی و بازچرخانی آب، تغییر پهنه‌ی پوشش سبز و پهنه‌های آبی بزرگ در دوره‌ی زمانی 20 ساله با فاصله‌ی زمانی 5 ساله (1375 تا 1395) به‌کار گرفته‌شد. نتیجه‌ی اندازه‌های به‌دست آمده برای امنیت آب در سال‌های پژوهش 0/356، 0/330، 0/363، 0/291 و 0/291 واحد برای سال‌های 1375، 1380، 1385، 1390 و 1395، و میانگین آن در بیست سال پژوهش 0/326 واحد بود. اولویت‌بندی عامل‌های مؤثر بر امنیت آب نشان داد که بیش‌ترین اندازه‌ی اثرگزاری بر امنیت آب از سرانه‌ی اندوخته‌های آب تجدیدپذیر و شدت بهره‌گیری از اندوخته‌های آب بود. لازم است با کاربرد مدیریت پایدار بر اندوخته‌های آبی، ضمن درنظر گرفتن بایدهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و توجه دادن نهادهای اجرایی و قانون‌گزار به امنیت آب برای روی‌کرد به آن در افزایش دادن امنیت ملی، تعادل مناسبی در بهره‌گیری از اندوخته‌های آبی و بهبود امنیت آب، و پی‌رو آن امنیت ملی ایجاد شود.