بررسی مفهوم ارزش فضایی در خانههای سنتی ایران بر اساس دو عامل شیوه زندگی و تفاوت فضا (نمونهموردی: خانه افشاریان شیراز)
نویسندگان
1 دکتری تخصصی معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 استادیار معماری، عضو هیئت علمی دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
3 دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
doi
10.22034/ahdc.2022.2765چکیده
ارزش فضایی، بیان ارتباط میان الگوهای فضایی و عملکرد آنها است که منجر به انعکاس ابعاد فرهنگی- اجتماعی جامعه در کالبد معماری میگردد. با این توصیف میتوان چنین برداشت نمود که ارزش فضایی، ارتباط مستقیمی با ویژگیهای فضایی از یکسو و نحوه استفاده ساکنین از آن از سوی دیگر دارد که این امر منجر به هدایت نظامهای فعالیتی و الگوهای رفتاری ساکنان مختلف در آن می-گردد. از این رو، بررسی الگوهای رفتاری افراد استفادهکننده از فضاهای ساختهشده میتواند زمینهساز خلق فضاهای مطلوبی شود که بیشترین بازدهی را برای استفادهکنندگان از آن فضا به همراه دارد. بر ایناساس، این پژوهش درصدد آن است تا به بررسی مفهوم ارزش فضایی در خانههای سنتی ایران که بهواسطه تنوع فعالیتی در فضاهای متعدد آن، حائز ارزشهای متنوع و متفاوتی هستند، بپردازد؛ از اینرو، راهبرد پژوهش، ترکیبی از نوع پیمایشی است؛ نخست در شهر شیراز بهعنوان نمونهموردی به بررسی عامل شیوه زندگی با استفاده از منابع و اسناد تاریخی و کتابخانهای، مشاهده و مصاحبههای نیمهساختاریافته با اساتید و متخصصین پرداخته شد؛ سپس عامل تفاوت فضا با استفاده از روش نحو فضا توسط نرمافزارهای ایگراف و دپثمپ مورد بررسی قرار گرفت؛ آنگاه میتوان بر اساس منطق فازی در رویکرد ترکیبی محتوایی- نحوی و با استفاده از نرمافزار متلب به تحلیل مفهوم ارزش فضایی برای تمامی فضاها پرداخته و فضاهای همارزش را مشخص نمود. نتایج نشان میدهند که منطق فرهنگی- اجتماعی حاکم بر فضاها و تاثیرات عمیق منتج از آن بر ساختار فضا و روابط بین فضاهای موجود در هر پیکرهبندی فضایی منجر به شکلگیری نظامهای فعالیتی و الگوهای رفتاری ساکنان مختلف بنا میگردند و بهواسطه تنوع فعالیتی در فضاهای متعدد خانه، حائز ارزشهای فضایی متنوع و متفاوتی میگردند.
