نقد مجموعۀ خون آشام با رویکرد تاریخ گرایی نو

نویسندگان

1 دانشگاه علّامه طباطبائی

2 دانشگاه محقّق اردبیلی

doi
10.30465/copl.2022.36972.3570
چکیده

هرچند ادبیات، برخاسته از داشته‌ها و آرمان‌های یک ملت است، به برداشت صرف در آن‌ اکتفا نمی‌شود و گام‌های خلاقانه در این زمینه به آفرینش دنیای جدید می‌انجامد؛ این‌چنین است که هر اثر ادبی علاوه بر تأثیرپذیری از بستر فرهنگی و تاریخی خویش، توانایی تأثیرگذاری بر آن را پیدا می‌کند و رویکرد «تاریخ‌گرایی نو» درصدد بیان این مطلب و تأکید بر «تاریخیّت متن و متنیّت تاریخ» شکل می‌گیرد. مجموعۀ خون‌آشام در جایگاه اولین تجربۀ ژانر وحشت در حوزۀ ادبیات کودک و نوجوان ایران، با به حرکت درآوردن شخصیت‌های خیالی در صحنۀ دنیای واقعی، مخاطب را نظاره‌گر واقعیت زندگی و گفتمان‌های موجود در آن می‌کند تا با افزایش سطح آگاهی او از محیط دنیای اطراف، وی را مهیای مواجهه با خطرات و تهدیداتی کند که در بدو ورود به آن، انتظارش را می‌کشد. بر این اساس با رویکرد «تاریخ‌گرایی نو»، مجموعۀ خون‌آشام ظرفیت‌های درخور‌توجه بسیاری برای بازخوانی دارد. این پژوهش به روش تحلیل کیفی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه-ای مبتنی بر استقراء تام، معانی پنهان یا خاموش یا صداهای ضعیف متن را آشکار می‌کند و با برجسته‌سازی گفتمان‌های موجود، از روابط قدرت در آن پرده برمی‌دارد و نشان می‌دهد که چگونه متن از گفتمان‌های عصر خود تأثیر می‌پذیرد و متقابلاً در خلق گفتمان‌های نو مؤثر واقع می‌شود؛ در نتیجه پژوهش بیان می‌کند که تقدیرگرایی و مردسالاری و توزیع نابرابرانۀ جنسیتی قدرت در خانواده از گفتمان‌های غالب و گفتمان «عشق»، به‌ویژه عشق به خاک و وطن نیز از گفتمان‌های محوری این اثر به‌شمار می‌آیند.