بررسی و مقایسه تطبیقی ویژگیهای معماری نیایشگاههای هخامنشی تا ساسانی (مطالعه موردی: دهانه غلامان و کوه خواجه در سیستان)
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
2 استادیار دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران.
3 استادیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
4 دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران
doi
10.22034/ahdc.2022.17509.1607چکیده
پرستش خدایگان مختلف در بین ایرانیان باستان همواره رواج داشته است؛ از این میان میتوان به الهه آب و آتش اشاره کرد که به سبب تقدس و احترام بیشتر نسبت به دیگر خدایگان مورد توجه بیشتری قرارگرفتهاند. محل پرستش در بین مردمان ایران باستان، ابتدا در فضایی باز، روی بلندیها و در جوار رودخانهها صورت میگرفته است؛ بعدها بنا به سبک نیایش مردمان باستان، نیایشگاههایی در سراسر ایران مختص پرستش این خدایگان ساخته شده است که از آن بناها می-توان به معابد و آتشکدهها اشاره کرد. این نیایشگاهها با وجود داشتن پیشینهای غنی در شرق ایران مورد مطالعات کمتری قرارگرفته و به سبب این کمتوجهی در معرض تخریب قرار گرفته است. پژوهش حاضر به مطالعه و بررسی دو نمونه از این نیایشگاهها در شرق ایران، در منطقه سیستان پرداخته است. نیایشگاههای ساختمان شماره 3 دهانه غلامان و کوهخواجه در سیستان از نیایشگاههای منحصربهفرد و دارای اهمیت ویژهای هستند. هدف این مقاله مقایسه تطبیقی معماری این دو نیایشگاه مربوط به دورههای هخامنشی و اشکانی - ساسانی و آگاهی از ویژگیها، تفاوتها و شباهتها آن دو است. این پژوهش با روش تفسیری- تاریخی و رویکرد توصیفی – تحلیلی انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که این دو نیایشگاه با داشتن ویژگیهای معماری منحصربهفرد دارای شباهتهایی از نظر درونگرا بودن پلانها، سازگاری با اقلیم، وجود محراب آتش و حضور عنصر آب در داخل و خارج بناها بوده و نیز تفاوتهایی در موقعیت قرارگیری حیاط مرکزی، نوع پوشش سقف، وجود یا عدم وجود صفه و منفرد بودن یا در مجموعهای از یک بنا قرارگرفتن دارند.
