فراخوانی شخصیت‌های حماسی در رمان به‌مثابه کنش اجتماعی (مطالعۀ موردی: رمان قصۀ تهمینه)

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی٬، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.30465/copl.2022.37773.3614
چکیده

چکیدهامروزه فراخوانی شخصیت‌های حماسی به رمان، یکی از دست‌مایه‌های اصلی نویسندگان برای بیان دغدغه‌های فردی و اجتماعی خود است؛ دغدغه‌هایی که ارتباطی مستقیم با بافت فرامتن تولید اثر دارند. با توجه به این نکته، هدف از پژوهش حاضر، بررسی چگونگی و چرایی فراخوانی شخصیت‌های حماسی به این رمان، پیوند این عناصر با بافت فرامتن و همچنین بررسی موضع نویسنده است. بنابراین، در این پژوهش ابتدا به واکاوی بافت سیاسی-اجتماعی زمان نگارش رمان (اواسط دهۀ هفتاد و اوایل دهۀ هشتاد شمسی)پرداخته‌ایم. سپس با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری متن و مقوله‌بندی کدها، موضع موافق یا مخالف نویسنده را نسبت به بافت فرامتن خود روشن ساخته‌ایم. شایان ذکر است برای تحلیل و استخراج جداول و نمودارها از نسخۀ 2020 نرم‌افزار مکس‌کیودا استفاده کرده‌ایم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد محمدعلی شخصیت‌های حماسی را به اثر خود فرامی‌خواند تا برخی گفتمان‌های تجددخواهانۀ دورۀ اصلاحات؛ ازجمله توجه به حقوق زنان، استقلال و انواع فعالیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آنها را تقویت و درمقابل برخی گفتمان‌های سنت‌گرا ازجمله مردسالاری، مادرهمسری صرف و عدم استقلال زن را تضعیف کند.