فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرسایش تشدید‌شده‌ی خاک و تولید رسوب زیاد از دشواری‌های مهم در بسیاری از منطقه‌های ایران است. شناسایی فراگیر منطقه‌های بحرانی برای کاهش دادن اثر بد آن با کنش‌های حفاظت خاک و آبخیزداری، ضرورت دارد. با توجه به نبود ایستگاه اندازه­ گیری در خروجی‌ آبخیزهای کوچک، مدل‌های تجربی ابزار مناسبی برای برآورد کردن فرسایش خاک و رسوب‌دهی است. یکی از روش‌های متداول در ایران مدل توان فرسایش است. هدف اصلی این تحقیق تطبیق‌دادن شرایط نرم‌افزار با طبیعت و جمع‌بندی نتیجه‌ی به‌دست‌آمده در منطقه‌های برگزیده‌ی کشور است. 63 آبخیز در نُه استان که پژوهش رسوب‌دهی در آن انجام شده بود برای مقایسه‌ با مقدار برآوردشده انتخاب شد. برای محاسبه‌ی رسوب‌دهی آبخیز‌ها، لایه‌های اطلاعاتی لازم برای مدل توان فرسایش بررسی، و امتیاز داده شد. مقایسه‌ی نتیجه‌ها نشان داد که در بیش‌تر زیرآبخیزها برآورد‌های مدل (0/19 تا 9/71 تن بر کیلومتر مربع در سال) کم‌تر از مقدار رسوب اندازه‌گیری شده‌ی آبگیرها (0/44 تا 459/64 تن بر کیلومتر مربع در سال) است. واسنجی مدل با اصلاح ضریب‌های جدول‌های مدل توان فرسایش در قالب دو حالت ممکن کل آبخیزها و پس از تقسیم به سه منطقه‌ی جغرافیایی انجام شد، که سبب بهبود فراوان برآوردها شد. ضریب کارآیی نش-ساتکلیف برای همه‌ی آبخیز­ها 0/66، و برای منطقه‌های مرکزی، زاگرس، و شمال شرقی به‌ترتیب 0/68، 0/5 و 0/89 به‌دست آمد. به همین دلیل توصیه می­ شود که مدل توان فرسایش اولیه به‌کار برده نشود، و از مدل با ضریب اصلاح شده بهره ‌برده‌شود.