فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

به‌دلیل تأثیر ویژگی­ های خاک و نوع کاربری زمین بر مقدار ذخیره­ کربن در خاک و کاهش اثرهای منفی تغییر اقلیم، این پژوهش با هدف ارزیابی‌کردن تأثیر ویژگی های فیزیکی خاک و نوع کاربری زمین بر مقدار کربن آلی خاک در عرصه­ های پخش­ سیلاب دشت گربایگان فسا (ایستگاه کوثر) در سال 1399 انجام شد. کاربری های بررسی‌شده جنگل دست­ کاشت آکاسیا (Acacia salicina Lindl.)، جنگل دست­­ کاشت اوکالیپتوس (Eucalyptus camaldulensis Dehnh.)، مرتع دست کاشت آتریپلکس (Atriplex lentiformis (Torr.) Wats.)، و مرتع طبیعی بود که همگی با پخش­ سیلاب آبیاری می­ شود. افزون­ بر­این، مرتع  بی‌پخش­ سیلاب تیمار شاهد گرفته شد. با نمونه ­برداری در سه تکرار از عمق 30-0 سانتی­ متری خاکِ کاربری­ های گوناگون (15 نمونه مرکب) درصدهای شن، لای، رس و رطوبت اشباع خاک، جرم­ مخصوص ­ظاهری و حقیقی، درصد تخلخل، نسبت پوکی و مقدار کربن آلی سنجیده شد. داده­ ها در قالب طرح کاملاً تصادفی تحلیل آماری شد، و میانگین­ ها با آزمون دانکن در تراز 5% مقایسه شد. نتیجه‌ی تحلیل پراش داده­ ها نشان داد که از میان متغیر­های بررسی­ شده، تأثیر تیمار کاربری­ زمین بر درصد شن، لای، لای+رس، رطوبت­ اشباع، و تخلخل، جرم مخصوص ظاهری، و نسبت پوکی و کربن آلی در تراز 1%، و بر درصد رس در تراز 5% معنی­ دار شد. مقایسه میانگین کربن آلی در کاربری­ های گوناگون نشان داد که در جنگل اوکالیپتوس با 1/68 % بیش‌ترین، و در کاربری شاهد با 0/14 % کم­ترین است. تفاوت آماری درصد کربن آلی در کاربری آکاسیا با آتریپلکس و مرتع معنی­ دار نشد. برای دست‌یافتن به مدل روش وایازی گام‌به‌گام به‌کار برده‌شد. ویژگی ­های فیزیکی خاک و نوع کاربری متغیرهای مستقل، و مقدار کربن آلی متغیر وابسته گرفته شد. نتیجه نشان داد که لای 77/0 % از تغییر کربن آلی را توجیه می­ کند. بر پایه‌ی روش تجزیه به مؤلفه­ های اصلی، با در نظر گرفتن دو محور اول حدود 91/70 % از تغییر توجیه‌پذیر بود، به­ طوری که محور اول 69/71 % و محور دوم 22/91 % از تغییر را توجیه­ کرد. نوع کاربری 91/40 %، شن 84/30 %، و جرم مخصوص ظاهری 82/70 % با کربن آلی همبستگی منفی نشان داد، در حالی که رطوبت اشباع 90/30 %، لای+رس 84/80 %، تخلخل 80/70 %، نسبت پوکی 79/10 %، لای 78/50 %، و رس 78/50 % با کربن آلی خاک همبستگی مثبت نشان داد.