فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رود کارون یکی از محیط‌ های ته‌نشستی مهم آبخیز کارون بزرگ است که پذیرای مقدار فراوانی از انواع آلاینده های نفتی، صنعتی، فاضلاب شهری و پس‌آب کشاورزی است. از طرفی شرایط فیزیک و-شیمیایی حاکم بر آن که ناشی از تغییر در آب‌گذری و ریخت‌شناسی آن است، شرایط جذب عنصرهای فلزی سمی و تراز‌های مختلف آلایندگی را برای آب‌زیان و بهره‌برداران و چرخه‌ی غذایی آن‌ها فراهم آورده است. بازه‌ی شهری اهواز (پل پنجم تا کوی سید خلف) با هدف تعیین غلظت هفت عنصر فلزی سمی (As، Cu، Cr، Cd، Zn، Pb و Ni) و تراز‌های آلودگی ناشی از آن‌ها برای این پژوهش مشخص شد. راه‌برد نمونه‌برداری از نوع دیده‌گرایی (تعَیُّن‌گرایی) و از محل کانون‌های شناسایی شده تعیین، و 21 نمونه از ته‌نشست‌های سطحی رود (10-0 سانتی‏ متر) با دستگاه نمونه‌بردار دست‌نخورده برداشته شد. ته‌نشست‌ها پس از مراحل آماده‌سازی با دستگاهICP- MS  تجزیه شد. غلظت عنصرها نسبت به تراز بمعیار آن‌ها در ته‌نشست‌های آب شیرین (ISQGs, PEL, SEL) مقایسه، و تراز خطر آلودگی و منطقه‌ی خطر به‌دست آمد. عامل غنی‌شدگی برای تعیین مقدار عبور غلظت عنصرهای فلزی سمی از تراز مبنا محاسبه شد. ضریب تغییر غلظت غالب عنصرها نشان‌دهنده‌ی سهم آلاینده‌های انسانی در افزایش تمرکز آن‌ها در ته‌نشست‌ها داشت. ترتیب غنی‌شدگی عنصرها Zn> Cu> Ni > As > Cr=Pb> Cd  در ته‌نشست‌های سطحی بود. ته‌نشست‌های سطحی کارون به‌ویژه از پل کیان‌پارس تا پل پنجم برای Cr در شرایط پرخطر بود، و غلظتی بیش از تراز PEL (90 mg kg -1) داشت. غلظت Ni در ته‌نشست‌ها در بازه­ پژوهش فراتر از حد بمعیار ISQG، PEL به‌ویژه SEL (50 mg kg -1) بود. همه‌ی آب‌زیان و بهره‌برداران از رودخانه‌ی کارون در بازه­ پژوهش در برابر خطر مسمومیت شدید ناشی از آلودگی نیکل اند. این شرایط در حالی است که فاضلاب‌های زه‌کش‌شده در بازه­ پل کیان‌پارس تا پل سیاه و پل نادری تا پل هشتم، بیش‌ترین نقش در آلودگی کارون داشته‌است. کنش‌های پیش‌گیرانه و مهارکننده‌ی آلاینده‌ها از منشأ و روش‌های خنثاسازی و حذف آلاینده‌ها از ته‌نشست‌های رودخانه­ کارون توصیه می‌شود.