تأثیر اقدام‌های آبخیزداری بر امکان فرسایش خاک با شبیه‌ساز آزمایشگاهی در گوربند، سیستان و بلوچستان

نویسندگان

1 شرکت مهندسین مشاور نوآوران علوم مکانی

2 شرکت مهندسین مشاور نوآوران علوم مکانی

3 گروه مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

4 گروه مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

5 دانشیار بخش مهندسی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز

doi
10.22092/wmej.2021.351438.1357
چکیده

هدف از این تحقیق تحلیل اندازه­­ اثرگزاری اقدام‌های آبخیزداری در زیر حوضه نمونه و مقایسه‌ی آن با زیرحوضه شاهد در گوربند سیستان و بلوچستان، و شناسایی منطقه‌های حساس به فرسایش در آن‌ها است. در این تحقیق تصاویر پهپاد در دو زیرحوضه با مساحت 58 هکتار (شاهد) و 83 هکتار (نمونه) به‌کار گرفته‌شد. نقشه­ شماره­ منحنی و چهار نقشه­­ پایه شامل ارتفاع، درجه‌ شیب، جهت زه‌کشی و تجمع آب­راه تهیه، و براساس آن­ها سه حالت ممکن 20، 40 و 60 میلی­ متر بارش روزانه برای شبیه‌سازی با لندپلنر، با دو شاخص فرسایش و آستانه­ پستی‌بلندی درنظر گرفته شد. نتیجه‌ به­ دست‌آمده برای دو زیرحوضه با روش‌های چارچوب جعبه‌یی، چارچوب چهاروجهی و سطح زیرمنحنی عمل‌کرد نسبی ارزیابی شد. شاخص فرسایش در شبیه‌ساز لندپلنر با در نظرگرفتن بیشینه­ بارش روزانه (60 میلی ­متر) نشان داد که اندازه‌ی فرسایش خاک در زیرحوضه شاهد 0/54821 بود، که بیش­تر از اندازه­ فرسایش خاک در زیرحوضه نمونه (0/15593) است. شبیه‌سازی براساس آستانه­ فرسایش نیز نشان داد که تغییر عددی شاخص آستانه­ پستی‌‌بلندی 2-0 در زیرحوضه نمونه کم­تر از تغییر ناشی از این شاخص در زیرحوضه شاهد (3-0) است. به ­طور کلی می‌توان گفت که به دلیل اقدام‌های آب‌خیزداری مناسبی که در زیرحوضه نمونه انجام شد، این زیرحوضه در شرایط بهتری از شاهد است، زیرا اندازه­ فرسایش خاک در آن به‌مراتب کم­تر از آن است، در حالی که هر سه حالت ممکن بارش کم­تر بودن فرسایش خاک را در زیرحوضه نمونه پیش ­بینی می­ کند. بنابراین، شبیه­ سازی براساس حالت‌های بارش و شماره­ منحنی با شبیه‌ساز آزمایشگاهی لندپلنر برای ارزیابی اثرگزاری اقدام‌های آبخیزداری در زیرحوضه زوجی­یی که امکان فرسایش خاک در آن‌ها وجود دارند، توصیه می‌شود.