تحلیل بازنمایی ایدئولوژی در دستورالوزراء نوشتۀ غیاثالدین خواندمیر
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
doi
10.48308/hlit.2019.98906چکیده
در تاریخ ادبیات فارسی، وزارتنامهنویسی جایگاه بااهمیتی دارد؛ وزارتنامهها نوعی از انواع سیاستنامهنویسی هستند و در شناساندن اهمیت و جایگاه نقش دیوانسالاری و جایگاه وزیر در حکومتها -و نیز ارائۀ راهکارهایی برای بهبود کیفی این سمت خطیر- میکوشند؛ وزارتنامهها، حاوی اطلاعات ارزشمندی در جنبههای تاریخی، سیاسی، ایدئولوژیکی و زبانشناختی هستند و تحلیل لایههای زبانی و اندیشگانی این متون، در بافت موقعیتی تولید آن، به بازنمایی این اطلاعات کمک شایانی خواهد نمود. بر این اساس، مسالۀ اصلی این تحقیق، شناساندن دقیق ژرفساختهای فکری، فرهنگی و سیاسی کتاب دستورالوزراء، به عنوان یکی از نمونههای تاریخنامهنویسی فارسی، از طریق تحلیل گفتمان انتقادی قدرت و فرهنگ در لایههای سبکی این متن بوده است. خواندمیر، مؤلف این کتاب، منشی دیوان تیموریان و تحت حمایت مستقیم زمامداران عصر، این متن را با جهتگیری صریح سیاسی و مذهبی، در حمایت از قدرت حاکم و اتباع آن نگاشته است؛ دستآورهای حاصل از این تحقیق، که به روش تحقیق ترکیبی (تحلیلی-توصیفی- استدلالی) انجام یافت، نشان میدهد که: مؤلف از طریق: 1-برخورداری از واژگان نشاندار و شاخص با سویهگیری مستقیم به نفع گزینشهای دینی و حکومتی، 2-بهرهمندی از نحو پیوسته و قطعیت گفتمانی با غلبۀ وجه اخباری و صدای دستوری فعال، 3-استفاده فراوان از تشبیهات و استعارات ایدئولوژیکی در لایۀ بلاغی برای تقویت منظورهای سیاسی و فرهنگی، 4-بهرهمندی بیشتر از کنشهای ترغیبی برای رسمیت دادن به ارزشهای حاکم بر ایدئولوژی خود (سیاست-مذهب) و مشروعیت بخشیدن بر گفتمان مسلط زمانۀ خود کوشیده است.