فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تخریب سرزمین پدیده ­یی چندوجهی تأثیرگیرنده از متغیرهای گوناگون از جمله اقلیم، تغییر کاربری و فعالیت­های اجتماعی- انسانی است. برای بررسی اثر سنجه ­های اقلیمی بر وضعیت تخریب سرزمین در پنج ­آبخیز درجه‌ی دو (بلوچستان جنوبی، سدیج بندرعباس، کل- مهران، حله و مند) در آبخیز خلیج فارس و دریای عمان، داده ­های مشاهده ­یی 32 ایستگاه هم‌دید در ­آبخیز برای بازه ­ی زمانی 31 ساله (1367– 1398) به‌کار برده شد. برای تهیه ­ی نقشه­ ی سنجه ­های اقلیمی الگوریتم IDW، به‌کار برده شد. نتیجه‌های آشکارسازی نشان داد که تغییر طبقه ­ی دمایی 27/5 – 25 روند افزایشی (9/03 %) دارد و طبقه ­ی بارش کم­تر از 150 میلی ­متر در منطقه نیز با افزایش 17/3% روبه‌رو است. روند سنجه­ ی تبخیر به گونه­ یی بود که طبقه ­ی 2750-2500 و 3250-300 میلی­ متر با تغییر (5/4- ،8/3 %)  به ترتیب بیش­ترین اثر کاهشی و افزایشی را نشان داد. طبقه‌های سرعت باد کم­تر از 2 و 4-3 متر بر ثانیه با تغییر (5/7، 7/5-%) بیش­ترین روند افزایش و کاهشی را نشان داد. بر پایه‌ی یافته ­های تحلیل وایازی، رابطه­ ی معنی ­داری در تراز 0/05% بین متغیر اقلیمی (بارش، دما، تبخیر  و سرعت باد) و شاخص پوشش گیاهی  و شوری بود، و سنجه­ ی بارش بیش­ترین اثرگزاری را نشان داد. از آن‌جا که این چهار متغیر اقلیمی به ترتیب (40/5، 47/6%) از تغییر متغیر وابسته‌ی شاخص پوشش گیاهی و شوری را تبیین می­ کند، می ­توان نتیجه گرفت که بخشی از تغییر پوشش ­گیاهی و شوری از شرایط اقلیمی حاکم بر منطقه پی‌روی می­کند. از این رو پوشش گیاهی ضعیف منطقه و شوری در بازه­ ی زمانی بررسی‌شده دائما در نوسان است، و به­ دنبال آن فرآیند تخریب نیز روند افزایشی و کاهشی دارد. بنابراین با آگاهی از نحوه ­ی تأثیر سنجه­ های اقلیمی بر نوسان شاخص ­های پوشش ­گیاهی و شوری در دوره­ ی طولانی 31 ساله می ­توان پیش ­بینی لازم را برای مدیریت‌کردن بهینه­ ی عرصه ­های طبیعی، به‌خصوص در هنگام خشک­سالی اعمال نمود، و مرحله‌های توسعه‌ی تخریب­ سرزمین را در آبخیز ساحلی خلیج فارس و دریای ­عمان مهار کرد.