فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده زندگی‎نوشت‎های فارسی به معنای ژانری کلی مشتمل بر انواع نوشتارهای مشتمل بر روایتی واقع‏گرایانه از زندگی ایرانیان، با دو شیوۀ کلیِ خاطره‎نویسی و یومیه‎نویسی، در شاخه‏های فرعیِ زندگی‏نامه‏نویسی‏‏، اتوبیوگرافی‏نویسی‏‏، یادداشت‏نویسی‏‏، سفرنامه‏نویسی‏‏، خاطره‏نویسی‏ و نامه‏نگاری، در 150 سال اخیر رایج‏ترین گرایش‏ تاریخی-ادبیِ در نوشتارهای معاصر را شکل داده و طی دهه‎های اخیر، در تعدد و تنوع، فزونی گرفته است. می‏توان نوشتار‏های‏ حاصل از شیوۀ خاطره‎نویسی را مشتمل بر گونه‎های «تک‏خاطره»، «خاطره‏نامه»، «اتوبیوگرافی» و «وقایع‎نامه شخصی» دانست که شناخت و طبقه‎بندی نوع اول موضوع نوشتارِ پیش رو است. «تک‎خاطره»، خاطره‏ای تنها است که در ساخت نوشتار و عمدتاً در قالب تک‏نگاشت ظهور می‏یابد. تک‎خاطره، بُن‎مایه و هستۀ اصلی همه انواع حاصل از خاطره‎‎نویسی و بُرشی کوتاه از زندگی است که قدرتش در نمایش لحظه، و ویژگی‎های آن، فشردگی، شگفت‎انگیزی، وحدت تأثیر، ایستاییِ زمان و مکان و روایت تک‎محور از رخداد بیرونی است. تک‏خاطره برخلاف خاطره‏‏‏‏‏‏‏نامه‏ها، اتوبیوگرافی‏ها و تاریخ‏نامه‏های شخصی که مجموعه‏ای از احوال، اقوال، رفتارها و مشاهدات فردی را به نمایش می‏گذارند، به نمایش تک‏پرده‏ای می‏مانند. «مجموعه تک‏خاطرات» متداول‎ترین نوعِ نوشتاریِ برساخته در میان زندگی‏نوشت‏های خاطره‏محور فارسی و حاصلِ جمع‏آمدنِ چندین تک‏خاطره است که عمدتاً بین آنها شباهت‏هایی از حیث سوژه، زمان و موضوع وجود دارد و اغلب، به وساطت فرد/افرادی جز راوی فراهم می‏آید. این مجموعه‏ها از حیث موقعیت روایتی، به انواعِ خویشتن‏محور، واقعه‏محور و دیگرمحور؛ از حیث نحوۀ شکل‎گیری به انواعِ اصیل و برساخته؛ از حیث توالی خاطره‎ها به انواع منظم و نامنظم؛ از حیث تعدد راویان به انواع تک‎راوی و چندراوی؛ و از حیث موضوع به انواعی متعدد در زندگی، سفر و حرفه طبقه‎بندی می‎شوند. این مقاله به روش تحلیل محتوا و در پی مطالعه صدها زندگی‎نوشت فارسی به نگارش درآمده است.