فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

افزایش روند تخریب منابع طبیعی زندگی جامعه‌ی بشر را به‌طور نگران­ کننده­­ یی تهدید می‌کند. فرآیند بیابان­ زایی نمونه‌ی اصلی این گونه تخریب­ ها است. هدف اصلی این پژوهش ارزیابی امکان خطر بیابان ­زایی با مدل مدالوس در منطقه ­ی گلسرا­ی تربت حیدریه در استان خراسان­ رضوی است. بر پایه‌ی این مدل پنج معیار کلیدی کیفیت خاک، اقلیم، پوشش گیاهی، مدیریت و روند (معیار پیشنهادی) ارزیابی ‌شد. کیفیت هر معیار از میانگین هندسی شاخص ­های آن، و از میانگین هندسی معیار­ها نقشه­ ی نهایی شدت بیابان ­زایی به‌دست آمد. در منطقه ­ی گلسرا سه طبقه‌ی خطر حساس ((F1,F2,F3 و دو طبقه‌ی احتمال خطر (P) و بی تاثیر (N) به­ دست آمد. مدل مدالوس علاوه بر افزودن معیار روند در سه مرحله­ ی دیگر نیز اصلاح شد. در مرحله ­ی اول پس از تهیه­ ی نقشه­ ی شدت بیابان ­زایی در چهار­چوب مدل مدالوس، نقشه ­ی جدید شدت بیابان ­زایی بر پایه‌ی طبقه ­بندی چهار طبقه‌یی (کم تا خیلی شدید) به ­دست آمد، که نشان داد در   66 % از منطقه احتمال بیابان­ زایی متوسط هست. در مرحله­ ی دوم، با تهیه ­ی نقشه ­ی تولید فعلی به تولید بالقوه‌ی منطقه به نوعی وضعیت فعلی بیابان ­زایی که در مدل اصلی در نظر گرفته نشده‌بود وارد محاسبه‌ها شد، که نشان داد 60 % از منطقه در وضعیت فعلی بیابان ­زایی شدید است. در مرحله ­ی سوم بر پایه‌ی نقشه­ ی تولید فعلی به تولید بالقوه ­ی به­ دست آمده، طبقه­ بندی جدید شامل طبقه ­­های اصلی خطر فعلی و خطر بالقوه برای نقشه­ ی شدت بیابان­ زایی اصلاح‌شده­ ی مدل مدالوس تعریف شد. بر پایه‌ی نقشه ­ی نهایی اصلاح‌شده­ ی مدالوس، 93/4 % از مساحت منطقه‌ی بررسی‌شده در طبقه ­ی اصلی خطر فعلی و 6/60 % در طبقه ­ی اصلی خطر بالقوه بود. این نتیجه‌ نشان‌دهنده‌ی کارآ نبودن مدل مدالوس فعلی در منطقه ­ی گلسرا­ بی‌درنظرگرفتن ویژگی وضعیت فعلی تخریب است. به‌کاربردن روش پیشنهادشده توصیه می‌شود.