فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرسایش بادی و گردوغبار ناشی از آن از مهم­ترین چالش­ها در بسیاری از سرزمین‌های جهان از جمله ایران است. شناسایی منشأ تشکیل گردوغبار اولین مرحله برای مهار این پدیده است. برای منشأیابی فرسایش بادی و گردوغبار روش‌های پرشماری از جمله سنجش‌ازدور، تجزیه‌ی فیزیکی و شیمیایی، و شبیه‌ساز‌های تجربی هست. هدف از این پژوهش منشأیابی گردوغبار در استان سمنان با شبیه‌ساز‌ سازمان حفاظت محیط‌زیست آمریکا است. برای شبیه‌سازی با این روش در سال 1397 50 مکان در منطقه­ ی دلازیان در استان سمنان شناسایی و به روش تصادفی نمونه‌برداری شد. آزمون‌های فیزیکی و شیمیایی انجام شد. شاخص‌های اقلیمی اندازه‌ی بارندگی، تبخیروتعرق، سرعت باد، دما، و رطوبت برای دوره­ ی 9 ساله از سازمان هواشناسی کل کشور گرفته‌شد. با کاربرد شاخص‌های اقلیمی و ویژگی‌های فیزیکی خاک در شبیه‌ساز‌های مختلف، اندازه‌ی فرسایش Q، Q30 و Q50 جداگانه محاسبه شد. نقشه‌ی ویژگی‌های اقلیمی، بافت، و اندازه‌ی فرسایش خاک با روش‌های زمین‌آماری و درون‌یابی RBF و IDW ترسیم شد. تنها اندازه‌های لای، Q30 و Q50 در شرایط بهنجار بود، و بنابراین به روش‌های زمین‌آماری درون‌یابی شد. بعد از تلفیق نقشه‌ها، مکان‌های بحرانی و خیلی‌بحرانی مستعد گردوغبار به‌دست آمد. نتیجه نشان داد که منطقه از دیدگاه شاخص خشکی (19/02)، بارندگی (127/96 میلی‌متر)، و پستی‌بلندی (دشت) در وضعیت خیلی‌بحرانی، و از دیدگاه بافت خاک (میانگین بیش از 50% شن و کم­تر از 30% لای) در وضعیت بحرانی بود. منطقه­ ی دلازیان با اندازه‌ی فرسایش بادی (Q) بین kg/ha/yr 55-9 در وضعیت هشدار، و با روزهای گردوغباری با میانگین 2 روز در سال، با میانگین سرعت باد m/s 1/98 در وضعیت عادی بود. نتیجه‌های کلی نشان داد که اگرچه برخی از شاخص‌ها بحرانی و خیلی‌بحرانی بود، منطقه­ از دیدگاه منشأ گردوغبار در تراز عادی است.