فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیرامون شهرهایی مانند قم، کاشان، اصفهان و یزد در اقلیم گرم و خشک ایران محل شکل‌گیری مزارع مسکون تاریخی بیشماری بوده است. این پژوهش از میان مزارع شناسایی شده تعداد هفت باب به نام‌های سورآباد، عباس‌‌آباد، گَوَرت، طِرازآباد، دولت‌آباد، نصرت‌آباد و قاضی‌بالا را برای بررسی دقیق‌تر انتخاب کرده است. آن‌ها دارای ویژگی‌های کالبدی و کارکردی برجسته‌ای هستند و برای شناخت گونه‌های مختلف مزارع تاریخی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. مسئله اصلی تحقیق، کمبود آگاهی درباره گونه‌های مختلف مزارع تاریخی در این اقلیم است. شناخت نادرست در این‌باره می‌تواند تأثیر نامناسبی در حفاظت از آن‌ها داشته باشد. هم‌اکنون تعدادی از مزارع در استان‌های یزد، قم، اصفهان و پیرامون کاشان و نیاسر با نام‌های دیگری در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌اند و غالباً بدون شناخت کامل درحال مرمت هستند. در این تحقیق دو پرسش مطرح می‌شود: 1. مزارع مسکون تاریخی در اقلیم گرم و خشک بر چند گونه قابل تقسیم‌بندی هستند؟ 2. ویژگی‌های کالبدی و کارکردی مزارع چه تأثیری بر گونه‌بندی آن‌ها دارد؟هدف تحقیق معرفی گونه‌های مزارع مسکون تاریخی در اقلیم مرکزی ایران است و مطالعات میدانی و سندپژوهی در بستر اسناد تاریخی و جغرافیای تاریخی قالب‌های اصلی تحقیق را ذیل رهیافت تفسیرگرایی و راهبرد تفسیری تاریخی تشکیل می‌دهند. این تحقیق با بررسی ویژگی‌های کالبدی و کارکردی مزارع منتخب، از آن‌ها به عنوان معیارهایی برای دستیابی به گونه‌بندی در مزارع استفاده کرده است. ویژگی‌هایی چون 1. موقعیت قرارگیری و نظام دسترسی2. دوره‌بندی تاریخی3. استقرارعناصرکالبدی4. ساختار، مصالح و تزئینات 5. نوع مالکیت6. وسعت تقریبی7. نوع محصولات و تولیدات زراعی و دامی 8. ویژگی اجتماعی و فرهنگی به عنوان معیارهای گونه‌بندی مطرح شده‌اند و براساس این معیارها، گونه‌هایی چون 1.گُله‌ای و یَله2. قاجاری و پهلوی3. دساکر کشتخوانی و مجموعه‌های کشتخوانی4. مجلل و ساده 5. اربابی و رعیتی 6. کبیره (معتبر) و صغیره (کوچک) 7. شتوی و صیفی 8. مسکون و غیرمسکون در مزارع مسکون اقلیم گرم و خشک ایران قابل شناسایی هستند. این پژوهش نشان می‌دهد که مزارع تاریخی براساس نوع ویژگی‌هایی که درآن‌ها وجوددارد، قابل دسته‌بندی و گونه‌بندی هستند. هر ویژگی چه از منظرکالبدی و چه از منظرکارکردی به معرفی یک گونه منجر می‌شود.