فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شناخت پدیده‌ی سیل و عامل‌های مؤثر بر آن پیش­نیاز مهار و مدیریت‌کردن آن است. این پدیده که متأثر از عامل‌های آب‌شناسی، اقلیمی و گیتاشناسی آبخیز است همواره یکی از موضوع‌های مهم در آب‌شناسی بوده است. در این پژوهش ابتدا با روی هم­گذاشتن نقشه­ی اقلیم کشور بر اساس نظام طبقه­بندی دومارتن با مرز حوزه­ها، آبخیزهای هر منطقه­ی اقلیمی تفکیک کرده و 314 ایستگاه آب­سنجی با داده‌های مناسب از دوره­ی مشترک داده‌برداری 1355-1390 در شش منطقه­ی اقلیمی انتخاب شد. آب‌دهی بیشینه‌‌ی لحظه­یی با دوره‌ی بازگشت50 ساله محاسبه شد. پانزده سنجه‌ی آب‌شناسی، اقلیمی، و گیتاشناسی مؤثر بر شدت سیل­خیزی شامل ارتفاع متوسط، مساحت حوزه، ضریب گراویلیوس، شیب حوزه و طول رودخانه‌ی اصلی، بارش متوسط سالانه، متوسط تعداد روز­های بارانی، شاخص جریان پایه، ضریب افت آب‌نگار جریان، درصد بی‌تجاوز Q2,Q5,Q10,Q20، شماره‌ی منحنی، و نفوذ­پذیری برای هر حوزه محاسبه شد. پس از به‌معیار کردن داده­ها، برای انتخاب‌کردن مهم‌ترین عامل‌های مستقل مؤثر بر شدت سیل­خیزی در هر منطقه‌ی اقلیمی، تحلیل عاملی جداگانه انجام و رابطه‌های وایازی ﺑﯿﻦ شاخص سیل­خیزی و ﻋاﻣﻞ‌های اﻧﺘﺨﺎب‌شده در منطقه‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻗﻠﯿﻤﯽ اﺳﺘﺨﺮاج و ﺗﺤﻠﯿﻞ کرده ﺷﺪ. نتیجه‌ها نشان داد که سنجه­­های به‌کاررفته در همه‌ی منطقه‌های اقلیمی بیش از 74% از پراکنش داده­ها را توجیه می­کند. سنجه­­های مشترک در عامل اول همه‌ی منطقه‌های اقلیمی، مولفه­های مختلف جریان شامل شاخص جریان پایه، ضریب افت آب‌نگار، شاخص­های منحنی تداوم جریان، به‌همراه سنجه­­های مرتبط با مشخصه‌ی ذاتی حوزه مانند شماره‌ی منحنی و نفوذ­پذیری بود. شاخص­های بخش پرآبی منحنی تداوم جریان در همه‌ی منطقه‌های اقلیمی در مرتبه‌ی اول تاثیر­گزاری و در قالب عامل اول بود، که برای برآورد و پیش­بینی کردن سیل­خیزی توصیه می‌شود. بهنجارﺑﻮدن ﺗﻮزﯾﻊ ﺧﻄﺎﻫﺎ در رابطه‌های وایازی همه‌ی منطقه‌های اﻗﻠﯿﻤﯽ و ضریب دوربین-واتسن بین 1/5 ﺗﺎ 2/5 بیانگر ممکن‌بودن اعتماد به رابطه‌ها برای برآوردکردن شدت سیل­خیزی در حوزه­های بی آمار است.