شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت بخشی آموزش از دیدگاه متخصصان آموزش عالی و دانشجویان دکتری
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقتصاد و مدیریت مالی آموزش عالی، دانشگاه تهران، ایران.
2 دانشیار گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.29252/mpes.12.1.151چکیده
هدف: در دهههای اخیر نظام آموزش عالی ایران با چالشهای فراوانی از جمله کمیگرایی، افزایش فشارهای مالی، تمرکزگرایی و تعدد مراکز تصمیمساز و تصمیمگیر، سیطره سیاستزدگی بر نظام آموزش عالی، افزایش بیاخلاقیهای پژوهشی، نبود ارتباطات بینالمللی، ناهمزمانی برنامههای درسی با نیازهای جامعه، ضعف زیرساختارهای تکنولوژیکی و غیره مواجه شده است که سطح کیفی آن را دچار تنزل کرده است. بنابراین هم اکنون بیش از زمان دیگری نیازمند بازاندیشی در ساختار و کارکردهای آموزش عالی میباشد. از این رو، هدف از پژوهش پیش رو، شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت بخشی آموزش از دیدگاه متخصصان آموزش عالی و دانشجویان دکتری در دانشگاه علامه طباطبائی میباشد که این عوامل در سطوح مختلف اثربخشی با واکاوی دو دیدگاه شناسایی و تحلیل شدند.مواد و روشها: با توجه به پیچیدگی، ذهنی و نسبی بودن مفهوم کیفیت در آموزش و وابسته بودن آن به بستر و زمینه هر ساختاری در این مطالعه از روش پژوهش کیفی اکتشافی استفاده شده است. چرا که برونداد پژوهشهای کیفی یافتههای دقیقتری را برای درک و تفسیر عمیقتر افکار و اذهان آزمودنیها فراهم میسازد. بدینمنظور با استفاده از مصاحبه نیمهساختاریافته، با 7 متخصص آموزش عالی و 19 دانشجوی دکتری که با روش نمونهگیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شده بودند مصاحبه با شش پرسش صورت گرفت. سپس اطلاعات گردآوری شده با بهرهگیری از روش تحلیل محتوا، تجزیه و تحلیل شدند. در مرحله کدگذاری باز پس از خوانش تمامی مصاحبهها مفاهیم مربوط به هر مصاحبه احصاء شد. در مرحله بعد مفاهیم احصاء شده براساس وجوه افتراق و اشتراک در قالب مقولههای فرعی ثانویه دستهبندی شدند. در بخش سوم فرایند کدگذاری، مقولههای ثانویه فرعی نیز بر پایه تشابهات و تفاوتها در یکدیگر ادغام و مقولههای ثانویه اولیه را تشکیل دادند این فرایند بهطور جداگانه در پاسخ به هر پرسش مصاحبه انجام شد.بحث و نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که عوامل مؤثر بر کیفیت آموزش در سطح کلاس درس به چهار دسته؛ استاد (آکادمیکی و شخصیتی)، دانشجو (تحصیلی و نگرشی_شخصیتی)، محتوای درسی (ساختاری و اجرایی)، امکانات و زیرساختها (زیرساخت سخت و تکنولوژیکی_علمی) تقسیم میشوند. موانع آموزش با کیفیت در آموزش عالی نیز به دو دسته درون دانشگاهی (استاد، دانشجو، محتوای درسی و امکانات و زیرساختها) و فرا دانشگاهی (در سطح خرد و سطح کلان) تفکیک شدند که متناظر با موانع، راهکارهای رفع آنها نیز برای کیفیت بخشی به آموزش عالی نظیر: بازنگری سیستم ارتقاء اعضای هیأت علمی، گسترش ارتباط با مجامع بینالمللی، باز ساماندهی ارتباط دانشگاه با صنعت، اصلاح فرایند جذب اعضای هیأت علمی و غیره تشریح شد. یافتههای نشاندهنده نقش دانشجو در افزایش کیفیت آموزش نیز به دو دسته عوامل درونی (علمی-تحصیلی و نگرشی) و عوامل بیرونی (مدیریتی-اجرایی، سیاستی) طبقهسازی شدند. در واکاوی نقش برنامه درسی در افزایش کیفیت آموزش عالی نیز یافتهها به دو دسته محتوایی (ساختاری و اجرایی) و فرامحتوایی (مدیریتی و سیاستی) طبقهبندی شدند. براساس یافتههای این پژوهش اصلاح سیستم ارزشیابی استاد توسط دانشجو و توجه به نتایج آن برای بهکرد عملکرد اعضای هیأت علمی پیشنهاد میشود
