ارزیابی تغییرات مکانی و زمانی بارش و خشک‌سالی هواشناسی در ایستگاه‌های سینوپتیک ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مهندسی آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

4 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

doi
10.22092/wmej.2020.341216.1298
چکیده

تغییرپذیری شدید درون‌سالی و بین‌سالی بارندگی یکی از ویژگی‌های آب‌وهوایی ایران است. هدف از این پژوهش بررسی شاخص تمرکز بارندگی، فورنیه­ی اصلاح‌شده، شاخص شناسایی خشک‌سالی، و بارش بمعیار شده، و تهیه‌ی نقشه‌ی تغییر مکانی و تحلیل روند آن‌ها در دوره‌ی زمانی30 ساله (2018-1989) در 30 ایستگاه‌ هم‌دید (سینوپتیک) ایران است. داده‌ها از سازمان هواشناسی کشور تهیه شد. نتیجه‌ها نشان داد که شاخص PCI در50 % ایستگاه‌ها روند صعودی و در50 % روند نزولی داشت. کم‌ترین مقدار شاخص PCI در منطقه‌های شمالی در 1992 در ایستگاه رشت (9/22)، و بیش‌ترین آن در منطقه‌های جنوب‌شرقی در 2008 در ایستگاه بندرعباس (76/36) بود. شاخص MFI در 28 ایستگاه روند نزولی داشت، و کم‌ترین آن در 2010 در ایستگاه یزد (4/42)، و بیش‌ترین آن در سال 2001 در ایستگاه یاسوج (451/65) دیده شد. از نظر شاخص تمرکز بارندگی، الگوی بارندگی در بیش‌تر ایستگاه‌های هم‌دید ایران فصلی و کاملاً فصلی بود. شاخص‌های خشک‌سالی در منطقه‌های غربی از سایر ایستگاه‌ها بیش‌تر بود. شدید‌ترین مقدار خشک‌سالی براساس هر دو شاخص به ترتیب (3/4-) و (3/3-) در ایستگاه هم‌دید بوشهر و در 2010 رخ داد، که شاخص RDI خشک‌سالی را در وضعیت شدید‌تری نشان می­دهد. شاخص RDI به‌جای شاخص SPI، برای پایش و مدیریت خشک‌سالی توصیه می‌شود تا اثر دما عامل مستقیم و اثرگزار بر خشک‌سالی باشد. نقشه‌‌ی فرسایندگی بارندگی مبتنی بر فورنیه، منبع مهمی از اطلاعات است که می‌تواند کمک شایانی به آبخیزداران و کارشناسان منابع طبیعی در دادن طرح‌های حفاظت خاک، مهار کردن فرسایش، و مدیریت زمین کند.