ارزیابی استعداد احداث سد زیرزمینی با بهره وری از روش سلسله مراتبی فازی در دشت کوهدشت

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین‌شناسی، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران

2 استادیار، پردیس علوم پایه، گروه زمین‌شناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

3 کارشناس ارشد، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران

doi
10.22092/wmej.2020.128410.1281
چکیده

اهمیت مدیریت آبخوان‌ها برای تأمین نیاز آبی ساکنان منطقه‌های خشک و نیمه‌خشک بسیار است. هدف از پژوهش‌ انجام شده ارزیابی کیفی منبع‌آب زیرزمینی و یافتن مکان‌های مناسب برای ساخت سد زیرزمینی در دشت کوهدشت (غرب استان لرستان) است. در این پژوهش از خصوصیت‌های شیمیایی آب زیرزمینی، با معیارهای شولر و ویلکوکس برای ارزیابی کیفیت منبع آب آشامیدنی و کشاورزی بهره‌گرفته شد. نتیجه‌ها نشان­ دهنده ­ی مطلوبیت کیفیت آب زیرزمینی برای مصرف‌های مختلف است. برای شناسایی مکان‌های مناسب ساخت سد زیرزمینی از عامل‌هایی چون شیب، سنگ‌شناسی، کاربری زمین، تراکم شبکه‌ی آب‌راه، ‌بارش، ‌دما، فاصله از روستا‌، چاه، گسل و چشمه بهره‌برده شد. پس از تهیه‌ی لایه‌های پژوهشی، نقشه­ی هر عامل بترتیب با منطق فازی و فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی، معیارسازی و وزن­دهی شد. ارزیابی عامل‌های مختلف اثرگزار نشان می‌دهد که سه عامل آب‌راه، سنگ‌شناسی و شیب به ترتیب با وزن­ های 0/243، 0/206 و 0/153 بیش‌ترین تأثیر را در انتخاب محل بهینه دارد. با هم‌پوشانی نقشه‌های وزنی هر لایه در نرم‌افزار آرک جی‌آی‌اس نقشه ­ی منطقه‌های مناسب تهیه شد. به ترتیب 20/35 ،15/90 ،14/92 ،26/28 و 22/54 % از مساحت منطقه در پهنه‌های خیلی نامناسب، نامناسب، متوسط، مناسب و خیلی‌ مناسب برای ساخت سد زیرزمینی است. پس از پیمایش‌های پُرشمار صحرایی، 6 مکان در پهنه­ی خیلی مناسب انتخاب شد، که در مسیر آب‌راهای با رتبه­ ی آب‌نگاری 4 و زیادتر است.