چرا فقرا گاه رفتارهایی نامعمول دارند؟ تأثیر شناختی کمبود بر تصمیمهای اقتصادی فقرا (مرور نظاممند پژوهشهای آزمایشگاهی 2012-2024)
نویسندگان
1 استادیار اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استاد اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 استادیار اقتصاد، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22067/social.2025.93131.1633چکیده
با وجود توسعۀ روزافزون مطالعات شناختی، علوم شناختی در ایران بهویژه میان اقتصاددانان مغفول مانده و عدم آشنایی با طراحی و اجرای آزمایش مانع از ورود آنها به این عرصه شده است. مروری بر مطالعات آزمایشگاهی در اقتصاد شناختی میتواند راهگشای پژوهشگران باشد. هدف از انجام این مطالعۀ مروری، بررسی نقش فقر و کمبود بر رفتارهای اقتصادی با تمرکز بر مکانیسم شناختی است. با جستجو در پایگاههای Google Scholar، Science Direct، Scopus و Web of Knowledge و با کلیدواژههایی از جمله «Scarcity»، «Decision making»، «Economic preferences»، «Cognitive performance»، «poverty»، «Working memory»، «Inhibitory control»، «Executive function»، «Cognitive load» از میان مقالات متعدد و براساس معیارهای ورود و خروج، تعداد 26 مقاله انگلیسی انتخاب و در چند مرحله بهطور نظاممند بررسی شدند. گزارش با استفاده از دستورالعمل [1]PRISMA (2020) تهیه شده است. یافتههای پژوهش نشان داد که بیش از 90 درصد مطالعات حاکی از افزایش تنزیل زمانی در اثر کمبود است، اما نتایج بررسی مکانیسمهای اثرگذار همراستا نیست. 60 درصد مطالعات کاهش ریسکپذیری، 20 درصد افزایش آن و 20 درصد عدم ارتباط آن در شرایط کمبود را گزارش کردهاند. اضطراب و استرس در کمبود با کاهش ریسکپذیری همبستگی دارد، اما قضاوت در مورد علیت یا میانجیگری نیازمند بررسیهای آماری بیشتری است. نتایج بررسی انتخابهای مصرفی، کاهش سوگیری مالکیت، اثرات زمینهای و توهم علیت اما افزایش سوگیری کمیابی را نشان میدهد. با توجه به پیچیدگی فقر و تأثیر آن بر تصمیمگیری، اهمیت کنترل عوامل مداخلهگر و تفاوت شیوههای ارزیابی متغیرهای شناختی، اظهارنظر دقیقتر در مورد اثر فقر بر تصمیمات اقتصادی و مکانیسمهای آن نیازمند پژوهشهای نوآورانه بیشتر بهویژه با استفاده از نقشهبرداری مغز است.1. Preferred Reporting Items for Systematic reviews and Meta-Analyses (PRISMA)