فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گسترش خشک‌سالی­ها ذاتاً ناحیه­یی است. شرایط بحرانی در دوره­های خشکی زمانی اتفاق می­افتد که کم‌بود شدید منابع آبی به مدت طولانی در منطقه‌ی وسیعی رخ بدهد. بنابراین، بررسی منطقه‌یی خشک‌سالی و نه ایستگاهی آن، سبب به‌دست‌آوردن درک کامل‌تری از این پدیده می­شود. این پژوهش با هدف تحلیل منطقه­یی خشکسالی­های آب‌شناختی استان آذربایجان شرقی در بازه‌ی زمانی 45 ساله (95-1351) و بررسی 25 ایستگاه آب‌سنجی با توزیع مکانی مناسب در این استان اجرا شد. شناخت مناطق همگن آب‌شناختی در استان آذربایجان شرقی با روش تجزیه‌ی خوشه‌یی سلسله‌مراتبی در نرم افزار SPSS بر مبنای متغیرهای مستقل مساحت، محیط، طول آب‌راه اصلی، شیب آب‌راه اصلی، تراکم زه‌کشی، ضریب شکل حوزه، مجموع شبکه‌ی آب‌نمود (هیدروگرافی)، شیب متوسط وزنی حوزه، بیشینه‌، کمینه، میانگین ارتفاع حوزه و طول آن انجام شد. تحلیل فراوانی و برازش توزیع احتمال متغیرهای وابسته (مدت و شدت دوره­های خشک‌سالی آب‌شناختی) بر مبنای دوره‌ی بازگشت دو ساله به تفکیک برای هر ایستگاه آب‌سنجی انجام شد. تحلیل عاملی با روش  PCAدر نرم‌افزار SPSS انجام شد. مناسب‌بودن داده­ها برای تحلیل عاملی با ضریب KMO ارزیابی گردید. مقدار این ضریب برای داده­ها 546/0 برآورد شد، که بیانگر مناسب‌بودن داده­ها برای تحلیل عاملی بود. نتیجه‌ی تحلیل عاملی نشان داد که محیط، ارتفاع و شکل آبخیز به‌ترتیب 40/13، 26/42 و 13/12، و در مجموع 79/68% در تبیین پراش متغیرها موثر است (بیش‌ترین نقش را در پهنه­بندی دارد). نتیجه‌ی تحلیل منطقه‌یی با وایازی گام­‌به­گام نشان داد که فراسنجه‌های محیط، ارتفاع متوسط و ضریب شکل آبخیز نقش تعیین‌کننده­یی در برآوردکردن شدت و مدت خشک‌سالی­ها با دوره‌ی بازگشت دوساله در استان آذربایجان شرقی دارد. در کم‌بود ایستگاه­های آب‌­سنجی در بیش‌تر آبخیزهای استان، رابطه‌های منطقه­یی آورده‌شده در این تحقیق می­تواند در برآوردکردن مشخصه‌های خشک‌سالی­های آب‌شناختی آبخیزهای بی داده‌‌ی مشاهده‌یی روان‌آب سطحی به‌کار رود.