مدل‌سازی توزیع مکانی تغذیه‌ در آبخوان‌های کارستی آبخیز تنگ خوش (استان بوشهر) با روش کارست‌لوپ

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه تهران

2 دانشیار، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه تهران

3 دانشیار، دانشکده ی منابع طبیعی، دانشگاه تهران

4 دانشیار، دانشکده ی علوم، دانشگاه شیراز

doi
10.22092/wmej.2019.126518.1226
چکیده

ارزیابی توزیع مکانی تغذیه در منطقه‌های کارستی نقش مهمی در مدیریت و حفاظت از منابع آبی دارد. به‌دلیل پیچیدگی شرایط طبیعی و حرکت آب در منطقه‌های کارستی، چگونگی تغذیه در آبخوان‌های کارستی پیچیده است و به‌کاربردن روش‌های مرسوم اندازه‌گیری تغذیه در ناحیه‌های کارستی نتیجه‌ی رضایت‌بخشی نداشته است. کارست‌لوپ روشی جدید برای تهیه‌کردن نقشه‌ی توزیع مکانی تغذیه و محاسبه‌کردن میانگین تغذیه در حوزه است. هدف از این پژوهش مدل‌سازی‌کردن توزیع مکانی تغذیه با روش کارست‌لوپ در آبخیز تنگ‌خوش استان بوشهر است. نقشه‌ی پهنه‌بندی منطقه‌های تغذیه با روش کارست‌لوپ در نرم‌افزار ArcGIS تهیه و برای ارزیابی‌کردن دقت آن در یافتن محل‌های تغذیه، نتیجه با نقشه‌ی زمین‌ریخت‌شناسی کارست سطحی، و ارتفاع محل‌های تغذیه‌ی برآوردشده با شیب ارتفاعی ایزوتوپی مقایسه‌کرده‌ شد. شیب ارتفاعی ایزوتوپی با محتوای ایزوتوپی نمونه‌‌های بارش و ارتفاع محل‌های نمونه‌برداری در دوره‌ی 1396-1395 ترسیم کرده‌شد. بررسی نقشه‌ی رقومی تغذیه با روش کارست‌لوپ نشان داد که تغذیه در 45% از مساحت حوزه بیش از 60% است، و این محل‌ها بر سازندهای آهکی منطبق است و بیش‌ترین تراکم رخساره‌های کارستی در آن است. ارتفاع محل‌های تغذیه‌ی چشمه‌های دوین سرمستان، گنوی و تنگ‌خوش با شیب ارتفاعی ایزوتوپی به ترتیب 395، 376 و 429 متر برآورد کرده‌شد (در طبقه‌ی 550-350)، و نقشه‌ی توزیع مکانی تغذیه‌ی به‌دست‌آمده با روش کارست‌لوپ نشان داد که بر طبقه‌ی بیش‌ترین تغذیه (76 تا 86%) منطبق است. مقایسه‌ی نقشه‌ی تغذیه‌ی روش کارست‌لوپ با ارتفاع محل‌های تغذیه‌ی چشمه‌ها با شیب ارتفاعی ایزوتوپی نشان داد که کارآیی روش کارست‌لوپ در شناختن محدوده‌ی بیش‌ترین تغذیه، و مدل‌سازی توزیع مکانی تغذیه در آبخیز تنگ‌خوش پذیرفتنی است.