بررسی تغییر کاربری زمین در هور منصوریه و ارتباط آن با رخدادهای خشکسالی و گرد و غبار در کلانشهر اهواز
نویسندگان
1 استادیار بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
2 دکترای جنگلداری، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
3 استادیار بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
4 استادیار بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
doi
10.22092/wmej.2019.126472.1224چکیده
هورها بخشی از اکوسیستم منطقههای نیمهخشک و خشک اند که در زمان سیل پر از سیلاب، و در دورهی خشکسالی به منبع تولید ریزگرد تبدیل میشود، و مدیریت آنها دشوار است. برای پایش میزان تغییر سطحهای آبدار، پوشیدهازگیاه، و زمینهای خشک و بیپوشش هور منصوریه در کانون مولد گردوغبار جنوبشرق اهواز محدودهی هور در پرآبترین شرایط آن تعیین شد. دادههای ماهوارهیی لندست TM و ETM+ و OLI سالهای 1988 تا 2017 در ماه ژوئن و دادههای بارش سازمان هواشناسی کشور بهکاربرده شد. سه مرحلهی پیشپردازش، پردازش و پسپردازش بر تصویرها انجام، و تصویرها با روش طبقه بندی نظارتشده به روش ماشین بردار پشتیبان (SVM) در نرمافزارENVI 5.3 در سه ردهی سطحهای آبی، پوشش گیاهی و زمینهای خشک و بیپوشش طبقه بندی شد. تصویرهای طبقه بندیشده در مرحلهی پسپردازش با واقعیتهای زمینی بهدستآمده از بررسیهای گوگلارت مقایسه، و دقت طبقه بندی با دو شاخص دقت کلی و کاپا محاسبه شد. درصد مساحت هر یک از طبقهها در محیط GIS محاسبه شد. آبخیز منتهی به هور منصوریه مشخص، شبکهی بارش آن تهیه، و میانگین بارش آن محاسبه شد. رخداد خشکسالی و شدت آن بر اساس شاخص بارش معیاری (SPI) محاسبه، و ارتباط آن با تغییر سطح خشکیدهی هور بررسی شد. همبستگی بین مساحت خشکشدهی هور منصوریه و شاخص SPI 0/7- و ضریب تعیین R2 آن تقریبا 0/6 برآورد شد، که تغییر سطح خشکیدهی هور را متغیر وابسته به متغیر مستقل رخداد خشکسالی تا 60% نشان میدهد. ماندهی تغییر متغیر وابسته احتمالاٌ مربوط به سایر عاملها ازجمله بندهای خاکی متعدد احداثشده برای هدفهای مختلف ازجمله کشاورزی و ساختارهای حفاری چاههای نفت منطقه در بالادست هور است. بررسی تغییر مساحت زمینهای خشک و بیپوشش با رخداد گردوغبارهای داخلی نشان داد که در10 سال اخیر بیش از 80% مساحت هور خشک شده، و در برخی سالها 100% از مساحت آن به زمینهای خشک و بیپوشش تبدیل شده، و به علت شوری و ریزدانه بودن احتمالا بر تولید گردوغبار در کلانشهر اهواز موثر بوده است.