طراحی مدل پایداری اجتماعی در محیط‌های شهری و بررسی تطبیقی آن در شهرهای تهران و زاهدان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه،گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار گروه جامعه‌شناسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران

3 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22067/social.2024.88942.1531
چکیده

هدف این پژوهش طراحی مدل پایداری اجتماعی در محیط‌های شهری و بررسی تطبیقی آن در شهرهای تهران و زاهدان است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی-توسعه‌ای بوده و در زمرۀ تحقیقات آمیخته اکتشافی قرار می‌گیرد. در مرحلۀ کیفی، از روش مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با خبرگان و تکنیک تحلیل مضمون (تم) استفاده شد. بدین‌منظور، با 21 نفر از خبرگان دانشگاهی و اجرایی در زمینۀ مدیریت شهری که به صورت هدفمند انتخاب شدند، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته به عمل آمد. در مرحلۀ کمی نیز به منظور اعتبارسنجی مدل، از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار Amos استفاده گردید. بدین‌منظور، از 136 نفر از مدیران ارشد شهرداری تهران و زاهدان که با روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند، با ابزار پرسش‌نامه نظرخواهی شد. براساس یافته­های تحلیل مضمون، برای پایداری اجتماعی هفت مؤلفه شامل آموزش، فقر، بیکاری، اینترنت، سلامت، افزایش جمعیت و نابرابری اقتصادی و 78 شاخص شناسایی شد. یافته‌های بخش کمی نیز نشان داد که متغیرهای شناسایی شده و مدل تحقیق مورد تأیید است. همچنین، بررسی تطبیقی پایداری اجتماعی در شهرهای تهران و زاهدان با تحلیل آماری نشان داد که بیشترین شکاف مربوط به وضعیت آموزش و کمترین شکاف نیز مربوط به فقر و نابرابری اقتصادی است. نتایج تحقیق نشان داد که پایداری اجتماعی در محیط‌های شهری پدیده‌ای چندبعدی و پیچیده است و برای تحقق آن مجموعه‌ای از متغیرها باید مدنظر قرار گیرد. علاوه بر این، براساس یافته‌های تحقیق وضعیت پایداری اجتماعی در شهرهای تهران و زاهدان به‌عنوان ‌دو نماینده از شهرهای ایران چندان قابل‌قبول نیست و از طرفی، فاصلۀ زیاد این دو شهر در شاخص‌های مختلف وجود دارد.