عناصر و ویژگیهای محیطی پیرامون باغهای مظهرخانهای، براساس مطالعۀ نمونههایی از باغهای حکومتی و رسمی
نویسندگان
1 استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
doi
چکیده
باوجود مطالعات متعدد، تأثیر باغ و عوامل شکلدهندۀ آن بر محیط پیرامون، ممکن است بهخوبی مطالعه نشده باشد. این عدم شناخت در کنار عوامل دیگر، همواره باعث شده است تا قلمرو باغها نادیده گرفته شود و در اثر توسعههای شهری در نواحی حومهای و همچنین توسعۀ زیرساختها آسیب ببیند و فهم ما را از الگوهای بومیِ زیست فروکاهد و حفاظت از نمونههای باقیمانده را نیز دشوار کند. نمونههای پرشماری از باغهای حومهای مرتبط با یک قنات، در مناطق کویری ایران و معمولاً در نواحی نزدیکتر به کوهپایهها قابل شناساییاند. این نوع از باغهای مرتبط با قنات و مظهرخانۀ آن تأثیر قابل توجهی بر محیط پیرامون خود داشتهاند. به نظر میرسد رابطۀ این باغها با قنات و مظهرخانۀ آن و همچنین ارتباط این ترکیب با محیط پیرامون به پیدایش عناصر مشخصی در اطراف آنها منجر شده است که در نسبت با یکدیگر، بر گِرد باغ اصلی قرار دارند. بنابراین پرسشهای اصلی پژوهش این است که اجزاء و عناصر مورد نظر چه هستند و چگونه و با چه ساختاری با هم ترکیب شدهاند. هدف این مقاله شناخت این عناصر و ویژگیهایی است که حاصل ترکیب عناصر یادشده در ساختاری مشخصاند. روش تحقیق، تفسیری تاریخی است و از راه بررسی میدانی و کتابخانهایِ نمونههایی از باغهای مرتبط با مظهرخانه میسر شده که کمتر در معرض تغییر و توسعه قرار گرفته باشند و درعینحال منابع نوشتاری و تصویری نیز اطلاعات کافی از محیط آنها در اختیار قرار میدهند. علاوه براین، باغهایی در انجام تحقیق مدنظر بودهاند که همچون باغهای حکومتی عناصر و ترکیبهای یادشده بهطور مفصلتری پیرامون آنها بهکار گرفته شدهاند. جستوجو در محیط پیرامونی این باغها و تفسیر دادههایی که متون و تصاویر در اختیار میگذارند، نشان میدهد علاوه بر آن عناصر مشترک و مشابه شامل باغ اصلی، جلوخان، خیابان، بناهای مرتبط با آب و مجموعهای از باغها و خانهباغها که پیرامون این نوع از باغها وجود دارد، ساختار شکلدهندة مشترکی نیز پیرامون آنها قابل بازیابی است. این ساختارِ متکی بر آب قنات، زیست و زراعت پیرامون باغ را میسر کرده و آن را با نواحی دیگر پیوند داده است.
