فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصطلاح «غفلت» نزد صوفیان یا عالمان اخلاق بیشتر، از منظر روان‌شناختی یا اخلاق فضیلت‌گرا مورد بررسی قرار گرفته بود؛ اما نزد غزالی این مفهوم بسی پیچیده‌تر بوده و در هستی‌شناسی و انسان‌شناسی غزالی نقش بسیار جدی ایفا می‌کند. اصطلاح «عادت و عادت‌پرستی» در دستگاه عرفانی عین‌القضات همدانی دلالت معنایی خاصی به خود گرفته که تا پیش از آن در ادبیات صوفیانه سابقه نداشته است. علاوه بر این اصطلاح، برخی واژگان و مفاهیم دیگر، مانند نور سیاه و سپید، محمد و ابلیس، و نیز دوگانه‌های متضاد دیگری همچون ظاهر و باطن، معرفت و جهل، نور و ظلمت، دنیا و آخرت در چهارچوب اندیشه‌های عرفانی عین‌القضات همدانی بسامد بالایی داشته‌اند. این واژگان و مفاهیم به‌نوعی به موتیف‌های ذهن و زبان وی تبدیل شده است؛ اما اصطلاح «عادت و عادت‌پرستی» به‌دلیل آشنایی‌زدایی و خارج‌کردن نام‌ها از دلالت‌های معهود و تسمیۀ جدید ما را به جهان جدیدی رهنمون می‌شود و نسبت جدیدی میان دال‌ها و مدلول‌ها ایجاد می‌کند و رابط قدیم را تغییر می‌دهد و پیوندهای پنهان و جدیدی را کشف می‌کند. گسست از عادت به فوران روشنایی می‌انجامد و از سطح روزمرگی به ساحت حیرت، بالا می‌برد.