فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شناسایی روایات جعلی و تنزیه آموزه‌های دینی از آنها یکی از مهم‎ترین تأکیدات پیشوایان دین از همان آغاز بوده است؛ زیرا روایات به‌عنوان منبع دوم دین، نقش مهمّی در تفسیر آیات قرآن و در بیان جزئیات احکام و معارف دین دارد. بنابراین شناسایی و حذف روایات جعلی از کتب روایی و دینی حائز اهمیت است. معیار ضروری‌‌دین به‌عنوان یکی از معیارهای معتبر در نقد روایات جعلی، نقش بسزایی در شناسایی و طرد این‌گونه روایات از آموزه‌های دینی دارد. ضروری‎دین، مسلّمات و بدیهیات مورد پذیرش تمامی مذاهب اسلامی است که برگرفته از مجموع قرآن و سنت قطعی است. یقینی‌بودن ضروری‌دین از یک سو و پذیرش همگانی آن از سوی دیگر، موجب می‎شود که بتوان از آن به‌عنوان معیار مشترک مذاهب اسلامی در ارزیابی متن روایات بهره جست. براساس این معیار، برخی روایات (جعلی) با وجود سند صحیح، به‌علت تعارض با ضروری‌دین از سوی حدیث‌پژوهان شیعه و اهل‌سنّت نقد و رد شده‌اند. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تبیین مفهوم ضروری‌دین و اهمیت آن، نقش آن را در ارزیابی روایات و شناسایی روایات موضوعه، مورد بررسی قرار می‌دهد و با مطالعه موردی اصول اعتقادیِ (توحید و نبوّت) مورد پذیرش تمامی مذاهب اسلامی، روایات معارض با این اصول را مورد نقد و بررسی قرار می‎دهد. نتیجه آنکه برخی از روایات منقول در منابع روایی فریقین به‌علت تباین با ضروریات دینی قابل پذیرش نیستند و موضوعه شناخته می‌شوند.