فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرهنگ در جامعۀ ما به همان اندازه غنی و گسترده است که مطالعۀ آن، فقیر و بسته. صدها خطوط فرهنگی و اجتماعی وجود دارد که شناخت علمی آن‌ها می‌تواند به حل مسائل اساسی جامعۀ ما یاری رساند. یکی از این خطوط، رفتار روانی – اجتماعی دورویی است. مفهوم دورویی که وسعت معنایی و کاربردی آن حیرت‌انگیز است، باوجود ظاهر غیراخلاقی آن، دارای کارکردهای عدیده‌ای است؛ به‌طوری‌که یکی از حلقه‌های ناگسستنی زنجیرۀ زندگی ما را تشکیل می‌دهد. در این راستا، این پژوهش کیفی با هدف غایی مطالعۀ رفتارهای متظاهرانه در بین مردم شهر همدان و با استفاده از طرح نظام‌مند نظریۀ زمینه‌ای انجام شده است. به این منظور ضمن انجام مصاحبۀ باز با 24 نفر از ساکنین شهر همدان، مجموعه‌ای از مضامین اولیه طی فرایند کدگذاری باز گردآوری شدند و از دل آن‌ها مقوله‌هایی تحت عناوین: «مؤلفه‌های فرهنگی – اجتماعی»، «مؤلفه‌های روان‌شناختی»، «مؤلفه‌های اقتصادی» و «مؤلفه‌های ساختاری – سیاسی» استخراج گردید؛ سپس در مرحلۀ کدگذاری محوری، پیوند میان این مقوله‌ها ذیل عناوین: شرایط علّی، راهبردها، شرایط مداخله‌گر، پیامدها و راهکارهای مقابله با رفتارهای متظاهرانه در قالب کدگذاری تعیین شد. در ادامه و در مرحلۀ کدگذاری گزینشی، یکایک اجزای پارادایم کدگذاری تشریح و دو الگوی «رفتارهای متظاهرانۀ عامل محور» و «رفتارهای متظاهرانۀ ساختار محور» کشف گردید. نتایج حاکی از آن است که نفاق و دورویی در سطح وسیعی؛ چه فردی و چه اجتماعی، در جامعه وجود دارد و این پدیده، محصول شرایط نامتجانس خانوادگی، محیطی، آموزشی، اقتصادی و سیاسی غیرمتعادل و گاهی متضاد است. همچنین بر طبق یافته‌های پژوهش، شرایط زمینه‌ای چون: طبقۀ اجتماعی، تحصیلات، جنسیت و سن افراد بر روی بروز دورویی و تظاهر تأثیرگذار است. چنین شرایطی این استعداد منفی و ناهنجار را در شخص به وجود می‌آورد که برای دستیابی به منافع فردی، هم‌زمان دو و گاهی هم بیشتر از دو شخصیت متضاد را در خود پرورش دهد؛ بنابراین، سرچشمه و خاستگاه رفتارهای متظاهرانه، از عدم جامعه‌پذیری صحیح و نبود شفافیت و شکاف‌هایی در درون جامعه نسبت به مسائل گوناگون است و تا این بستر از میان نرود از بین بردن دورویی در جامعۀ ما، امری محال به نظر می‌رسد که این مهم، نیازمند مسئولیت‌پذیری و همّت تک‌تک آحاد جامعه و مسئولین نظام است.